مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٢٤٤ - کلام ملاّصدرا راجع به فقهای عوامفریب

فعلیّه با ذات مقدّس الهی بیان می‌کند که:

«قال المحقّقُ الدّاماد فی توجیهِ روایاتٍ وَرَدَت فی زیادةِ الإرادة و حملِها علی الإرادةِ الفعلیّةِ:

”فالعلمُ بمعنی العالِمیّةِ عینُ ذاتِه و هو قدیمٌ، و بمعنی المعلومیَّةِ عینُ هذه الممکناتِ و هو حادثٌ؛ فکذلک لإرادته سبحانَه مراتبُ و أخیرةُ المراتبِ هی بعینها ذواتُ الموجودات المتقرِّر بالفعل. و إنّما هی عین الإرادة بمعنی مرادیَّتِها له تعالی، لا بمعنی مُریدِیَّتهِ إیّاها؛ و ما بِهِ فعلیّةُ الإرادةِ و الرِّضا و مبدِئیّةُ التَّخصیصِ هو عینُ ذاته الحقَّةِ. و هذا أقوی فی الاختیارِ ممّا أن یکونَ انبعاثُ الإرادةِ و الرّضا بالفعل عن أَمرٍ زیدَ [زائد] عن [علی] نفسِ ذاتِ الفاعلِ ... .“

قال صدر الحکماء:

”و أقول: و ههنا سِرّ عظیمٌ مِن الأسرارِ الإلهیّةِ نُشیرُ إشارةً مّا، و هو: أَنَّه یُمکنُ للعارفِ البصیر أن یحکُمَ بأنَّ وجودَ هذه الأشیاءِ الخارجیّةِ، مِن مراتبِ علمهِ و إرادتِه؛ بمعنی عالِمیّتِه و مُریدیَّته، لا بمعنی معلومیَّته و مُرادیّته فقط. و هذا ممّا یمکنُ تحصیلُه للواقف بالأُصولِ السّالفةِ ذِکرُه... .“ (اسفار، إلهیات خاصّه، ط‌.‌ق، ١٢٨٢ ه‌.ق، صفحة ٧٨).[١]

کلام ملاّصدرا راجع به فقهای عوام‌فریب

و [سیّد جمال‌الدّین آشتیانی] در صفحه ٧٠ از مقدّمه [کتاب المسائل القدسیه] از آخوند ملاّصدرا نقل کرده که او راجع به فُقهای عوام‌فریب گفته است:

[١]ـ سه رسائل فلسفی، ص ٣٤، تعلیقه ١؛ الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الاربعة، ج ٦، ص٣٥٣.