مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٢٢٨ - کلام مرحوم هیدجی راجع به اقسام علّت

[کیفیّت تقوّم معلول به علّت]

مرحوم سبزواری در حاشیه [بر شرح منظومۀ خود، در] صفحه ٦٦ از طبع ناصری، راجع به کیفیّت تقوّم معلول به علّت گوید:

«و هو متقوِّمٌ بالعلّة؛ أی لیست العلّةُ خارجةً ‌عنه، بحیثُ؛ لا مرتبةَ له خالیةً عنها. و لا ظهورَ له خالیًا عن ظهورها، بل الظّهورُ لها أوّلًا و له ثانیًا؛ کما قال علیهالسّلام:

”ما رأیتُ شیئًا إلّا و رأیتُ اللهَ قبلَه.“

و قال: ”داخلٌ فی الأشیاء لا بالمُمازَجَةِ، خارجٌ عَن الأشیاءِ لا بالمُزایَلَة.“

و أیضًا: ”لیس فی الأشیاء بوالجٍ و لا عنها بخارجٍ.“

و أیضًا: ”مع کلِّ شیءٍ لا بمُقارَنَةٍ و غیرُ کلِّ شیءٍ لا بمُزایَلَة.“

و أیضًا: ”داخلٌ فی الأشیاء‌ لا کدُخولِ شیءٍ فی شیءٍ، خارجٌ عَن الأشیاء لا کخروجِ شیءٍ عن شیءٍ.“

و أیضًا: ”توحیدُه تمییزُه عن خَلقه، و حکمُ التمیّز بَینونةُ صفةٍ لا بینونةُ عُزلةٍ.“

و بالجملة هذا متواترٌ بالمعنی.»‌ ـ انتهی[١].[٢]

[کلام مرحوم هیدجی راجع به اقسام علّت]

راجع به اقسام علّت، مرحوم هیدجی در حاشیه منظومه، صفحه ٢٢٠ و صفحه ٢٢١، فرماید:

[١]ـ [جهت اطلاع بیشتر پیرامون این مطلب به معاد شناسی، ج ٥، ص ٣٠؛ توحید علمی و عینی، ص ٢١٠، مراجعه شود. (محقّق)]

[٢]ـ جنگ ٦، ص ٦٠ الی ٦٢.