مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٣٢٣ - شرح حال ابنندیم و کتاب

فوق‌العادۀ خود را از دست داده، به واسطه فشار و تراکم، در ابعاد مختلفۀ کُراتی به وجود پیوسته، و مرکز واقعی که آفتاب است و خود جزء منظومه بوده نیز، کرۀ علی‌حده باقیمانده است.»

[شرح حال ابن‌ندیم و کتاب الفهرست او]

در گاهنامۀ ١٣١٠، صفحه ٩٩، راجع به شرح حال ابن‌ندیم گوید:

«ابوالفرج محمّد بن اسحاق بن یعقوب ندیم ورّاق بغدادی، معروف به ابن‌النّدیم الورّاق، یکی از بزرگان مورّخین و مطّلعین به تاریخ آداب لغت در عصر سوّم عبّاسی است.

ابن‌ندیم را می‌توان اوّل کسی دانست که اخبار زیادی از آداب لغت را در الفهرست ضبط کرده، و اگر کتاب الفهرست وی منظّم نشده بود اخبار زیادی از آداب لغت عرب از بین می‌رفت و امروز برای ما حال بزرگان چندی از علماء و مؤلّفات آنان مجهول بود.

کتاب ابن‌ندیم معروف به الفهرست می‌باشد که موجب شهرت ابن‌ندیم گشته. این کتاب به فصول مختلفه تقسیم شده و هر فصلی راجع به طبقه‌ای از علماء و تألیفات ایشان است.

فلوگل (Flügel) مستشرق، کتاب الفهرست را در لندن طبع نموده، و آن یک خزینه نفیس تاریخ علماء در قرون اولیّه است.

وفات ابن ندیم در سال ٣٨٥ هجری واقع گردید.

کتاب الفهرست: این کتاب به طوری‌که اشاره شد تألیف ابوالفرج محمّد بن اسحاق الورّاق البغدادی، معروف به ابی‌یعقوب النّدیم است که نویسندگانِ اسلامی با شهرت ابن‌ندیم شرح حال وی را ندیده بوده‌اند، و آنچه ما در فوق آوردیم، مختصری است که مستشرق فلوگل به دست آورده.