مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٣٢٦ - اختراعات و اختصاصات اعراب زمان جاهلی در امور فلکیّه

(بطلمیوس) و روضة المنجّمین (حکیم شهمردان رازی) از کتب قدماء، و به تاریخ علم نجوم فلینو و سدیو، از کتب متأخرین مراجعه فرمایند.

[اختراعات و اختصاصات اعراب زمان جاهلی در امور فلکیّه]

و در گاهنامه ١٣١٣، صفحه ٦ گوید:

«اعراب قبل از اسلام بعضی صور فلکیّه را می‌شناختند و معتقد به افسانه‌هائی دربارۀ آنان بودند و نام منازل بیست و هشتگانه قمر از مخترعات آنان است.

و نیز در حساب أنواء (که تغییرات جوّیه باشد) ید طولائی پیدا کردند، و از وقت طلوع و سقوط منازل، استدلال به اختلاف أهویه می‌نمودند؛ به حدّی که در تاریخ علم نجوم این قسمت از خصایص عرب در زمان جاهلیّت شناخته شده است.

اعراب تمیّز کواکب متحیّره را از ثوابت می‌دادند، به طوری‌که در اشعار شعرای زمان جاهلیّت نام زهره و عطارد دیده می‌شود؛ و زحل و مشتری و مرّیخ را نیز در مسطورات مسلمین قبل از نقل علوم از یونان می‌بینیم.

مثلاً در اشعار کمیت (که در سال ٦٠ هجری متولد شده و در ١٢٦ وفات یافته است) نام زحل و مرّیخ ضبط شده. کمیت در شعری که وصف گاو وحشی را می‌کند این موضوع را آورده که: ”کأنّه کوکبُ المرّیخِ أو زُحَلِ“. و در کتاب نثارُ الأزهارِ فی الّلیل و النهار تألیف جمال‌الدّین محمّد الإفریقی ملقّب به ابن منظور، در صفحه ١٨٣، (منطبعه اسلامبول در سال ١٢٩٨ هجری) ضبط است.

و چون اشتقاق اسامی خمسۀ متحیّره مجهول است و از طرفی هم نام زُحَل و مشتری و مرّیخ با اسامی آنها در لغات سامی و فارسی شباهتی ندارد، معلوم می‌شود که از ازمنۀ قدیمه نام آنها نزد اعراب معلوم بوده است.

و می‌گویند که: عطارد را اعراب تمیم عبادت می‌کردند، و از مسطورات