مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٣١٤ - پیدایش و محاسبه تاریخ و ساعت قمری

مقیاس ظلّ معکوس: عمودی است که قائم بر افق نصب شود.

هر بَلَد نسبت به استواء سه حالت دارد:

١ـ عرض آن به مقدار «میل کلّی» است: در این‌صورت سالی یک مرتبه آفتاب به سمت‌الرأس می‌رسد، و در آن هنگام ظلّ معدوم می‌گردد؛ و در بقیّه ایّام اگر بلاد در شمال استواء باشد ظلّ شمالی، و اگر در جنوب باشد ظلّ جنوبی خواهد بود.

٢ـ عرض آن کمتر از «میل کلّی» است: در این‌صورت آفتاب در سالی دومرتبه از سمت‌الرأس می‌گذرد و ظلّ معدوم تشکیل می‌دهد؛ و در بقیّه ایّام ظل یا شمالی یا جنوبی خواهد بود. و این بلاد را «ذوظلّین» نامند.

٣ـ عرض آن بیش از «میل کلّی» است: و در این‌صورت بلد اگر در شمال استواء باشد، در تمام ایّام سال ظلّی شمالی ایجاد خواهد نمود، و اگر در جنوب استواء باشد ظلّ جنوبی ایجاد خواهد کرد.[١]

پیدایش و محاسبه تاریخ و ساعت قمری

در گاهنامه سیّد جلال‌الدّین طهرانی، ١٣٠٩، در قسمت دوّم آن (که گاهنامۀ سنۀ ١٣٠٨ تجلید شده است) در صفحه ٧٣ به بعد گوید:

[١]ـ جنگ ١، ص ٨ الی ١٠.