مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٣٢ - علماء و فقهاء معاصری که فلسفه و عرفان را آموختهاند

«من خودم در تفسیر فارسی آقای حاج میرزا محمّد ثقفی خواندم که در ضمن دعوت به آنکه کسی که چیزی را نمی‌داند بگوید نمی‌دانم، نوشته بود که: هر وقت سؤال مسألۀ عقلی و از اصول اعتقادی از مرحوم شیخ انصاری (ره) می‌شد می‌فرمود: ”در این مسأله به حاجی ملاّ هادی سبزواری مراجعه کنید.“»

[علماء و فقهاء معاصری که فلسفه و عرفان را آموخته‌اند]

أقول: و در این زمان ما، از فقهائی‌که علم حکمت را خوب آموخته‌اند مرحوم حاج شیخ محمّد حسن آشتیانی و فرزندش مرحوم حاج میرزا احمد آشتیانی است؛ و دیگر مرحوم حاج میرزا مهدی آشتیانی که تعلیقات نفیسی نیز بر منظومه و اسفار و غیرهما دارند، و مرحوم حاج میرزا محمود آشتیانی، و عالم بزرگوار آقای حاج میرزا ابوالحسن رفیعی قزوینی که حقّاً در حکمة الإشراق استاد بود، و مرحوم حاج شیخ محمّد حسین کمپانی اصفهانی که منظومه‌ای نیز در فلسفه سروده‌اند، و استاد ایشان در فقه و اصول مرحوم آخوند ملاّ محمّد کاظم خراسانی نیز در فلسفه متضلّع بود.[١]

و مرحوم آقای حاج میرزا محمّد حسین نائینی فلسفه را خوب می‌دانسته است. مرحوم آیةالله حاج آقا حسین بروجردی اسفار را نزد جهانگیرخان در اصفهان تتلمذ نموده‌اند. و آیة الله آقای حاج آقا روح الله خمینی سال‌های سال در قم خفیة‌ً درس منظومه و اسفار می‌داده‌اند، و ایشان از استادشان مرحوم آقای حاج میرزا محمّد علی شاه‌آبادی آموخته‌اند و گویا خدمت ایشان شرح فصوص الحکم قیصری را نیز آموخته‌اند.

[١]ـ مجلسی در آخر باب نار از کتاب معاد (بحارالأنوار، طبع حروفی، ج ٨، از صفحه ٣٢٦ تا صفحه ٣٢٩) به طعن و کنایه و تصریح، مطالبی را بر ردّ حکماء و فلاسفه گفته است، و چون بسیاری از آنها عاری از حقیقت است مفصّلاً بحث شود و جواب گفته شود.