مطلع انوار

در ترجمه احوال علاّمه حلّی

کتب علاّمه حلّی

در احوال میرداماد

در احوال سیّد مهدی بحرالعلوم

کلام مجلسی اوّل در کیفیّت نماز جمعه

علماء و فقهاء معاصری که فلسفه و عرفان را آموختهاند

حقیقت تصوّف و تشیّع یک چیز است

اصل تصوّف صافی نمودن باطن است از زنگ ما سوی

تشابه کلام افرادی که میگویند به فلسفه نیاز نداریم با کلام و منطق عُمَر

تعبیر قرآن از علم فلسفه به علم حکمت

مدح اسلام از حکماء و فلاسفۀ الهی یونان

مخالفت اشاعره با فلسفه و فروماندگی آنان در ابحاث عقلیّه

پاسخ علاّمه طباطبائی به استناد اخباریها بر برخی روایات در عدم حجیّت عقل

پاسخ سیّد جمال بر نطق ارنست رنان مبنی بر مخالفت اسلام با علم و فلسفه

ذکر مصادری درباره حکمت و فلسفه و کلام و برخی شخصیّتها

مطالب نفیس شیخ محمود أبورَیَّة در ردّ حشویّه و اخباریها

بزرگترین دشمنان اسلام ملاّنمایان هستند

احادیثی در لزوم کتمان حکمت از اغیار

فصل دوم رسالهای در حقیقت فناء فی الله

آیا در فناء ذاتی، عین ثابت باقی میماند

اشعار کمپانی دالّه بر امکان فناء ذاتی

ابیات حسین بن منصور حلاّج

فصل سوّم رسالۀ

ضرورت ارتباط با ولایت که روح کلّی این عالم است برای تکامل بشر

در بیان سه امر لازم الذِّکر

مطلب اوّل در بیان عدم لزوم استاد کامل و نقد این نظریّه

در لزوم تبعیّت از استاد آگاه در سیر و سلوک راه خدا

ضرورت پیروی از امام زنده، اساسیترین اصل مکتب تشیّع است

وحدت مناط در لزوم تبعیّت از استاد خبیر در سیر و سلوک و سایر امور اجتماعی

آیات و روایات ما را امر به لزوم پیروی از اهل خبره و دانش میکند

جاری بودن ادلّه فطریّه و عقلیّه بر لزوم رجوع عامی به عالم در همه امور

کلام رایج در بین دستهای از عامیان متلبّس به لباس اهل علم

مجذوب سالک و اویسی مشربها در پرتو جذبۀ الهی طی طریق میکنند

مطلب دوّم در انتقاد از فلسفه و نقد این نظریّه

دعوت آیات قرآن به تعقّل و ترتیب قیاسات

بسیاری از روایات ما مشحون به دقیقترین مسائل عقلی است

تناقضگوئی صریح مخالفان علوم عقلیّه

علل مخالفت با تعمّق طلاّب علوم دینیّه در حکمت و فلسفه

خطاء بزرگ محدّثان در مواجهه با روایات

عامۀ مردم در معارف به همان مرحلۀ تقلید اکتفا کردهاند

اشکال به اینکه قرآن و احادیث ما را مستغنی از علوم عقلیّه میکند

اشکال به اینکه فلسفه از زمرۀ بدعتهاست

علّت اعراض ائمّه علیهم السّلام از تصوّف و فلسفه در بعضی از روایات

اشکال به اینکه اختلاف آراء فلاسفه دلیل بر بطلان فلسفه است

مطلب سوّم در نهایت سیر انسان را به شناخت حضرت ولیّعصر دانستن، و نقد این نظریّه

معنای وجود مرآتی حضرت بقیّة الله

ضلالت و گمراهی دو طائفۀ وهّابیّه و شیخیّه

اشکالات وارده بر عقیدۀ شیخیّه

تبیین خطاهای وهابیّه و شیخیّه

حق بین نظری باید تا روی تو را بیند

توسّل به حقیقت و ولایت امام زمان، برای کشف حجابهای طریق، از افضل اعمال است

ظهور خارجی امام زمان علیه السّلام غیر واقع، ولی ظهور شخصی و باطنی ممکن است

در هر حالی راه تشرّف به حقیقتِ ولایتِ امام زمان علیه السّلام باز است

نقد و ایرادهای مرحوم علاّمه طهرانی بر کتاب پرواز روح

در تجرّد قوّۀ حافظه

راجع به قوّه واهمه

ادراک کلیات، دلیلی بر تجرّد نفس

اشکال مرحوم علاّمه طهرانی به حاج آقا رضا همدانی رضوان الله علیهما

ترجمه شیخ احمد أحسائی

ردّ صاحب

ردّ آیة الله ملکی تبریزی بر شیخ احمد أحسائی

اعتراف شیخ احمد أحسائی به خطای خود

در تشابه آراءِ آقا میرزا مهدی اصفهانی و آقا شیخ احمد أحسائی

عهد بستن آقا سیّد جمالالدّین با حضرت موسیبن جعفر علیهالسّلام در ترک دستگیری از افراد

شاگردی شیخ احمد أحسائی نزد قطبالدّین محمّد

در کیفیّت موت شیخ احمد أحسائی

تاریخچه مخالفت با فلسفه در مشهد مقدّس به زمان آقا میرزا مهدی اصفهانی برمیگردد

راجع به بکار بستن عقل و لزوم درایت

معارضۀ سخت کشیشان مسیحی و اخباریون با حجّیّت عقل و مدرکاتعقلی

الف دو فیلسوف شرق و غرب

بحثی در مادۀ نخستین و مبدأ عالم

بحثی در حقیقت و ماهیّت حرکت

خلاصه سخن ملاّصدرا (ره) در مقدمات حرکت جوهریّه

نتائج حرکت در جوهر

بحثی راجع به زمان و مکان

نزاع فلاسفه در حقیقت جسم طبیعی است

اینشتین اصل عالم جز حرکت چیزی نیست

مقایسۀ مبانی برخی اندیشمندان با ملاّصدرا در بحث حرکت

دکارت عالم از امتداد حرکت ساخته شده است

فیثاغورث اصل عالم عدد است و موجودات مظاهر و مراتب عدد هستند

انسان توانائی این را دارد که حقیقت موجودات را دریابد

پوانکاره صریحاً معتقد به نسبیّت بود

نزدیک بودن نظریّه نسبیّت با نظریّه ملاّصدرا، در عین اختلاف مبنا

بحثی پیرامون نظریّه نسبیّت اینشتین

بحثی پیرامون زمان و مکان

اقوال مختلف فلاسفه در حقیقت زمان

مبدأ فرض زمان، حرکت است

بحثی در نسبی بودن زمان و مکان

زمان بُعد چهارم برای تعیین موضوع مکانی اشیاء

اساس نظریّه نسبیّت بر حرکت است

مثال زیبای مرحوم علاّمه طهرانی (ره) در اعجاب از کهکشان (ت)

در معنای تواقت

سرعت نور در مسافتهای دور بسیار محسوس است

مبادی نظریّه نسبیّت اینشتین

دو خاصیّت نور سرعت بالا و ثبات بالا

نظریّۀ کوتاه شدن اجسام یکی دیگر از اصول و مبادی نظریّه نسبیّت

علّت کوتاه شدن جسم در جهت حرکت

ب منهاج البراعة

کلام افلاطون إنّ شاهقَ المعرفة أشمخُ مِن أن یَطیر إلیه کلُّ طائرٍ

آیات لقاء الله و ابتغاء وجهه تعالی

روایتی در باب رؤیت حضرت پروردگار

إنّ المعلول لا یری علته إلّا بمقدار سعة وجوده

منتخبی از احادیث حضرات معصومین علیهمالسّلام در معرفة الله

کلمات حکماء در مراتب نفس

راجع به کیفیّت أسفار أربعه

کیفیّت أسفار أربعه به نقل از مرحوم محمّد رضا قمشهای

کیفیّت أسفار أربعه به نقل از علاّمه میرزا محمّدحسن نوری

کیفیّت أسفار أربعه به نقل از حکیم سبزواری و مولی عبدالرزّاق کاشی

مطالبی پیرامون برهان صدّیقین

استدلالی متین دربارۀ توحید افعالی

الفیضُ الأقدَس و الفیض المُقَدَّس

راجع به وجود نفسی و وجود رابطی و وجود رابط

کیفیّت تقوّم معلول به علّت

کلام مرحوم هیدجی راجع به اقسام علّت

إنّ العلةَ الغائیّة فاعلُ الفاعل بما هو فاعل

کیفیّت علم حضرت حق به معلول اول و سایر معالیل

کلامی از صدرالمتألّهین (ره) در کیفیّت علم باری تعالی

استناد مرحوم آشتیانی به قاعدۀ «لا یَعرِفُ شیءٌ شیئًا»

راجع به صفات جلال و جمال

کلام حکیم سبزواری راجع به استناد افعال انسان به خداوند متعال

کلام حکیم سبزواری راجع به استکمال انسان

کلام ملاّصدرا در کتاب

کلام مرحوم مجلسی در حقیقت نفس

کلام حکیم سبزواری راجع به أعظمِ کلمات الهی بودن رسول خدا

در موجودات مجرّده، حجاب ماده و آثار ماده نیست

شعر متّحد بودیم و یک جوهر همه

عبارتی از

کلام ملاّصدرا راجع به فقهای عوامفریب

مذمّت حکمت یونانیان در منطق الطّیر توسط شیخ عطّار

راجع به آنکه احکام شرعیّه تعبّدی است

علّت تسمیۀ عالم أمْر

راجع به کلمه هورقلیا و جابلقا و جابَرصا

راجع به معنی کلمۀ «استطرادی»

مؤلّف کتاب

شعری راجع به جوهر و عرض

فرقهای بین کلّ و کلّی

توضیح و شرحی دربارۀ وحدت وجود، و معنای وحدت در کثرت و کثرت در وحدت

استدلال لطیف حاج میرزا جواد آقا بر وحدت وجود

تجلّی حضرت حقّ در هر صورت و سیمائی

یا مَن هو للقلوب مِغناطیس

راجع به ذکر لا هُوَ إلاّ هُو

راجع به خضر پیغمبر، و ذکر مبارک لا هُوَ إلاّ هُو

تحقیقی پیرامون ابتهاج و عشق از حاجی سبزواری

کلام علاّمه طباطبائی (ره) راجع به عشق بنده با خدا

کلام بوعلی سینا در بیان حالات عارف

کلمات أبی یزید بسطامی به نقل از

در اینکه حقیقت قوا نور است

در بقاء ممکنات و تبدّل آنها در هر لحظه

مفاد آنکه خلقت آسمان و زمین به جهت رسول الله است

کرَم و حماسه و وفاء انسانها، ریشه در عالم امر الهی دارد

نیابت حضرت علی از رسول اکرم دلالت بر قطبیت او دارد

عدم جواز مخالفت با حکم قطب وقت از محییالدّین عربی

حدیث شریف ما ثَنَّی اللهُ شیئًا إلّا و قد ثَلَّثَه

خلاصهای از تذکره سیّد میرزا رضی آرتیمانی

راجع به حافظ شیرازی (ره)

عقیده و مذهب شیخ سعدی

در ترجمۀ احوال شاه نعمتالله وَلیّ

از جملۀ جواب شیخ عبدالرّزاق به علاءالدَّولۀ سمنانی به عبارات

از جملۀ جواب علاءالدّولۀ سمنانی به شیخ عبدالرّزاق کاشانی

چهار نوع از پویندگان راه عرفان

رابطه برهان و حدس و منطق با جذبه و سلوک در عرفان

کتب صدرالدّین قونوی

دربارۀ مؤلِّف تفسیر

آزار و اذیّتهای وارده بر افلاطون

رفع اشکالات و اتّهاماتی از ملاّصدرا

گفتاری از مرحوم حاج میرزا زینالعابدین شیروانی در

قال الرّسول صلّی الله علیه و آله و سلّم أرَسْطاطالیسُ لو عاشَ حتّی عَرَفَ ما جئتُ به لاتَّبَعنی علی دینی

یکایک از بدعتهای صوفیّه مردود میباشد به صریح شریعت مطهّره

تمام أعمال متصوّفه که مندرآوردی است و تأیید و ضامنی از شرع ندارد، مردود است

بسیاری از اعمال صوفیّه که بر اساس حالاتشان به حساب میآورند، شیطانی میباشد

الرِّوایة الواردة فی

مطالبی راجع به لقاء الله از حکمت متعالیه ملاّصدرا

خش دوّم ابحاث هیئت و نجوم، علوم غریبه و جداول

أسماء شهور رومیّه و أسماء بروج و توقّف شمس یا قمر در هر یک از آنها

کیفیّت پیدا کردن قمر را در هر یک از بروج دوازدهگانه

توضیح برخی اصطلاحات علم هیئت

پیدایش و محاسبه تاریخ و ساعت قمری

معنای برخی اصطلاحات نجومی

علاّمه طباطبائی مدظلّه محاق بر دو قسم است

در تبیین ماه هلالی و ماه نجومی

سبب خِفاءُ القمر یومین او ثلاثةَ ایّامٍ

فرمول جلال برای تطبیق ماههای قمری بر شمسی و میلادی

اغلب مِلَل قدیمه سنوات قمری را معمول میداشتند

دوره مِتُن یا دوره طلائی

تاریخ میلاد حضرت ختمی مرتبت و حضرت موسی علی نبیّنا و آله و علیه السّلام

اطلاع وافیِ اعراب جاهلیت از علم نجوم

زیج در اصطلاح علماء هیئت و نجوم

تجزیه نور و تقسیم آن به هفت رنگ اصلی توسط نیوتن

فرض لاپلاس در علم آسمان

شرح حال ابنندیم و کتاب

شرح حال حاجیخلیفه و کتاب

لُوِل موفّق به کشف سیّارهای در ماوراء مدار نبطون شد

میزان اطلاع اعراب جاهلی از صُور فلکی

اختراعات و اختصاصات اعراب زمان جاهلی در امور فلکیّه

سه کتاب نفیس از تاوذوسیوس مهندس نامی یونانی

احوال بطلمیوس و نظرات او

احوال یعقوب بن اسحاق کِندی

احوال خواجه نصیرالدّین طوسی (ره)

احوال چغمینی و کتاب معروفش در هیئت

احوال کپرنیک مؤسس هیئت جدید و نظرات او

احوال تیکو براهه و نظریّه بیضوی بودن مدارات

احوال ژان کپلر مکتشف مسائل غامضه آسمانی و نظرات او

احوال گالیله و برخی اختراعات وی

احوال نیوتن و نظرات وی

احوال لاپلاس و نظرات وی

روش محاسبه شبانهروز نجومی و تشخیص ساعت و ظهر

علم احکام نجوم یا استرلوژی

عرض جغرافیائی طهران

راجع به بُعد سوی و بُعد معدل سر

اختلاف ساعت ایران با لندن

راجع به طول و عرض جغرافیائی

اسامی ماههای شمسی، رومی است

مجموعۀ ماههای رومی شمسی 365 روز میشود

عدم تأثیر نجوم در مقدّرات مردم

جدول 15 در 15 در کشکول شیخ بهائی خواصّش مسطور است

راجع به موضوع سِحر

راجع به علم شیمی و صنعت کیمیا

1ـ شرح و معنی برخی لغات

راجع به ذات أشاجع و محرّمات گوسفند

فی ما لَحِقَتْهُ ألِفُ التأنیث بعد ألِفٍ

راجع به شهر محرّم که نامش صَفَر بوده، و راجع به معنای تراویح

معنای لغوی کلمه معاویة

لا یوجد فیعِل (بکسر العین) فی الصّحیح

معنای لغوی المُضارة و المضیرَة

انواع چهارگانه بادها و تفاوت معنوی شَمال و شِمال

اسامی طعمهای بسیط نهگانه

معنای لغوی طِیَرَة

توضیحاتی پیرامون بُختُنَصّر

معنای لغوی کلمه راح و أَرْیَحیَّة

معنای لغوی برخی مشتقات مادّۀ «وهم»

مطالبی پیرامون صِداق و صدقه

ما تُکنّی العرب عن المرأة

معنای خطالقعر یا تالوِگ

تحقیقی دربارۀ طلا و پلاتین

در معنای مُدهامّتان

کلمه سِبْط، و حفید، و نَجْل

معنی تِراسْتْ در لغت

در معنای مجمعالبحرین و حقب

معنی طُفَیْلیّ

بعضی از لغات اهل سوریه که ریشۀ آنها فارسی است

2ـ تلفظ صحیح برخی لغات

اعرابگذاری کلمه مغیرة در نهج البلاغة

بعضی از لغات با تلفظ صحیح

تلفّظ صحیح مَغنِیَّة و جایگاه مرحوم شیخ محمّد رضا مظفّر نزد علاّمه مَغنِیَّة

3ـ اغلاط مشهوره

تعبیر «فوقالذکر» غلطی فاحش و مشهور

طریق تلفظ بعضی از لغات مشهوره که به غلط تلفظ میشود

الأغلاط اللغویّة المشهورة

کلام ابن جوزی در حرمت صَلَوات بدون عطف آل

ابن حجر عسقلانی در کتابهایش آل را عطف کرده است

در بعضی از لغات عربیّة شاذّة

4ـ ضرب المثلها و حِکَم

ضرب المثل أتَتْکَ بحَائنٍ رِجْلاه

دربارۀ مثل معروف إیّاکِ أعنِی وَ اسْمَعِی یا جارَة

معنای مَثل معروف رَجَعَ بِخُفَّی حُنَینٍ

معنای مثل معروف لا یعرف الهِرَّ من البِرِّ

کَما تَدینُ تُدانُ

در جود طاهر ذوالیمینین

راجع به تفاعِل، و کتابت لفظ رضا

کیفیّت صرفِ کلمه وُورِیَ در سوره الأعراف

در مذکر و مؤنث بودن الفاظ اعضاء بدن

ضبط کلمه رُوینا

دربارۀ اصل کلمۀ اللهم

سه کتاب مهم لغت، و وجوه اعرابی یاء متکلّم وحده در آخر کلمه

حروف استعلاء

مطالبی دربارۀ ابنهشام و کتب وی

در تفسیر آیه

سیبویه و غیره، حدیث را به جهت نقل به معنی، در عربیّت و نحو و إثباتِلغت شاهد نمیگیرند

ابن مالک و الرَّضی ذهبا إلی جواز الاستدلال فی اللّغة و الإعراب و النّحو بالأحادیث المرویّة

ابن الضائع و أبوحیّان ذهبا إلی عدم جواز الاستدلال فی اللّغة و النّحو بالأحادیث المرویّة

راجع به رفع و نصب فعل مضارع بعد از حتّی

ذُکاء، غیر منصرف و به معنی خورشید است

زیادت «إن» و «ما» در دو صورت

مطالبی راجع به کتاب

تمثل أمیرالمؤمنین علیه السّلام به شعر فی أیّ یومیّ من الموت أفرّ

مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٣٢٥ - میزان اطلاع اعراب جاهلی از صُور فلکی

و سپس شرحی مفصّل راجع به کتاب کشف الظنون بیان می‌کند و در آخر می‌گوید: «تولّد حاجی‌خلیفه به سال ١٠١٠ در اسلامبول، و وفاتش به سال ١٠٦٨ واقع گشت.»

[لُوِل موفّق به کشف سیّاره‌ای در ماوراء مدار نبطون شد]

و در [گاهنامه ١٣١٠] صفحه ١١٦ گوید:

مدت سی سال بود که علماء نجوم حدس وجود سیّاره‌ای را در ماوراء مدار نبطون می‌زدند تا اینکه در ١٣ مارس ١٩٣٠ لُوِل (Lovel) منجّم بزرگ آمریکا موفّق به کشف آن گردید و یک سیّاره بر خانواده شمسی اضافه شد.

این سیّاره نسبت به آفتاب از نبطون دورتر است، و نورش تا زمین در مدّت ٦ ساعت و ٧ دقیقه می‌رسد، و بُعدش تا آفتاب ٤٥ برابر فاصلۀ زمین تا شمس می‌باشد، و موضعش در آسمان نزدیک کوکب دلتای صورت جوزاست، و مقدّم بر شعرای یمانی است، و در ماه مهر ١٣١٠ با مشتری نزدیک خواهد بود.

[میزان اطلاع اعراب جاهلی از صُور فلکی]

و در گاهنامه ١٣١١، صفحه ٦٢ گوید:

اعراب جاهلین مطّلع به بعضی از صور فلکی بودند... منازل بیست و هشتگانه قمر و آنچه راجع به حساب انواء است (از طلوع و سقوط منازل) کاملاً در دست علماء عرب بوده؛ به طوری‌که در تاریخ علم نجوم، این قسمت از خصایص عرب در جاهلیت شناخته شده و در این مختصر مجال شرح بیشتری در موضوع تاریخ صور نیست ... .

قارئین گرام اگر بخواهند بیش از این در تاریخ وضع صور اطّلاعی حاصل کنند باید به کتب: صور (عبدالرحمن صوفی) و انواء (ابوحنیفه دینوری) و مجسطی