مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٣٢٤ - شرح حال حاجیخلیفه و کتاب

کتاب الفهرست ٣٧٧ هجری تألیف شده و پس ملحقات چندی بر آن نوشته و در ٦ موضع کتاب الفهرست اشاره به [سنۀ] ٣٧٧ گردیده؛ ولی از آنکه وفات أبی‌عبدالله محمّد بن عمران المرزبانی را در سنه ٣٧٨، و وفات ابواسحاق ابراهیم بن هلال الصّابی را قبل از ٣٨٠، و وفات ابن جنّی را در ٣٩٢، و وفات کاغذی را در ٣٩٩، و وفات أبی‌نصر بن نباتۀ تمیمی را بعد از ٤٠٠ نوشته است، معلوم می‌شود که پس از ٣٧٧ بر‌آن اضافاتی کرده.»

[شرح حال حاجی‌خلیفه و کتاب کشف ‌الظنون او]

و در [گاهنامه ١٣١٠] صفحه ١٠٢ گوید:

«حاجی‌خلیفه، مصطفی بن عبدالله کاتب چلبی (معروف به حاجی‌خلیفه) در اناطولی جزء دفتریان قشون عثمانی بوده، و رفته رفته منصبش بالا رفت تا آنکه از رؤسای دفتریان گردید و به بغداد رفت، و در سال ١٠٣٨ به اسلامبول (مولدش) برگشت، و باز به بغداد و همدان آمد و به مصاحبت صدراعظم عثمانی (محمّد‌پاشا) به حلب رفت.

حاجی‌خلیفه در قرن یازدهم هجری از مورّخین و علماء ‌و ادباء بشمار می‌رود که همّ خود را مصروفِ تألیف داشته. معروفترین مؤلّفاتش کتاب کشف الظنون عن أسماء الکتب و الفنون است که آن حاوی اسم ١٤٥٠١ جلد کتاب می‌باشد، که با نام مؤلّف ضبط نموده و از نفایس کتب قرون اخیره محسوب می‌شود ... .

به عقیده نویسنده، مانند کشف الظنون هنوز کتابی تألیف نشده که معجم کتب باشد. بایستی اذعان نمود که مؤلّف بی‌نهایت مطّلع بر کتب بوده و آنچه را که خود دیده و آنچه را که شنیده یا در کتابی خوانده است خوب جمع‌آوری کرده. و اگر سهو و اشتباهی دیده می‌شود نقص و خللی بر قدر کتاب وارد نمی‌سازد؛ زیرا که تألیف چنین کتابی در مدت ٢٨٠ سال قبل کار آسانی نبوده.»