مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٢٥٩ - استدلال لطیف حاج میرزا جواد آقا بر وحدت وجود

الإمکانیّةِ؛ و لذا عَلَّله بقوله: (إِنَّ رَبِّي عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ)[١] لأنّه محیطٌ بالوجود المطلق الّذی هو محیطٌ بالوجوداتِ الإمکانیّةِ. و باعتبارِ کَثرةِ العوالم فی العالمِ الکبیرِ و العالمِ الصّغیرِ، تَتَکثّرُ مصادیقُ الآیةِ الشّـریفةِ و مَظاهرُ مصداقِها الحقیقِیّ.»[٢] ـانتهی.[٣]

استدلال لطیف حاج میرزا جواد آقا بر وحدت وجود

در رساله لقاء الله، صفحه ١٧٧ برای اثبات «وحدت وجود» آمده است:

«و یَتَّضحُ لک [ذلک] بأدنی تأمّلٍ؛ لأنّ حقیقةَ الوجود یَمتَنعُ علیها العدمُ (و إلّا لَاتَّصفَ الشیءُ بنقیضه أو بما یُساوِق نقیضَه و هو بدیهیُّ البطلان، ضروریُّالفساد.)، و کلّما امتنعَ عدمُه ثَبَت قِدَمُه بالضرورة، فحقیقةُ الوجود ثبت قِدَمُها.

فلا یُمکِن القولُ بأنّ للاشیاء وجودًا حقیقیًا. فتأمَّلْ وَ اغتنِم! فإنّ ما ذکرناه برهانُ الصِّدّیقین فی إثبات وجوده تعالی.»[٤]و[٥]

[١]ـ سوره هود (١١) ذیل آیه ٥٦.

[٢]ـ تفسیر بیان السّعادة فی مقامات العبادة، ج ٢، ص ٣٣٠.

[٣]ـ جنگ ١٥، ص ٢٥٤.

[٤]ـ جنگ ١٣، ص ١١٩.

[٥]ـ [ترجمه این متن در الله شناسی، ج ٢، ص ٢٨٦، این‌گونه آمده است:

«و وحدت وجود با کوتاه‌ترین تأمّل برای تو آشکار می‌شود؛ به جهت آنکه: ممتنع است که بر حقیقت وجود، عدم عارض گردد (و گرنه شی‌ء مورد نظر یا به خود نقیض و یا به آنچه مساوی نقیضش است متّصف می‌گشت؛ و این اتّصاف، بطلانش از بدیهیّات و فسادش از ضروریّات است)، و هر چیزی که عدمش امتناع داشته باشد، قدیم بودنش ثابت است به حکم ضرورت؛ پس حقیقت وجود قدیم بودنش ثابت شد.

بنابراین امکان ندارد که گفته شود: اشیاء دارای وجود حقیقی هستند. در این مهمّ تأمّل و تدبّر کن و مغتنم بشمار! زیرا آنچه را که ما بیان نمودیم عبارت است از ”برهان صدّیقین“ برای اثبات * * وجود خداوند متعال.» (محقّق)]