مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٢٢٠ - کیفیّت أسفار أربعه به نقل از علاّمه میرزا محمّدحسن نوری

مشاهده می‌کند و از معارف ذات و صفات و افعال خبر می‌دهد.»[١]

[کیفیّت أسفار أربعه به نقل از علاّمه میرزا محمّدحسن نوری]

و حکیم علاّمه میرزا محمّدحسن نوری (فرزند حکیم الهی مولی علی نوری) در صفحه ١٦ و صفحه ١٧ از [جلد اوّل] اسفار طبع سربی، در حاشیه، راجع به کیفیّت اسفار اربعه مطالبی دارد که محصّلش این است:[٢]

«انسان تا وقتی که در سلوک علمی و نظری قدم نگذارده است، دائماً مشاهدۀ کثرت را می‌کند و از مشاهدۀ وحدت غافل است، و کثرت در این حال حاجب از وحدت است. و چون شروع در سلوک علمی می‌کند و از آثار به دنبال مؤثّر و از موجودات به دنبال صانع می‌رود، کثرات شیئاً فشیئاً مضمحل شده و تبدیل به وحدت صرفۀ حقّه حقیقیّه می‌گردد، به طوری‌که ابداً کثرت را نمی‌بیند و نظر به اعیان موجودات نمی‌کند و غیر از وحدت چیزی مشاهده نمی‌کند؛ و در این حال وحدت حاجب کثرت است، و یَستَغرِقُ فی مشاهَدَتِها عن مشاهَدَتِها. و منزلۀ این منزل در سلوک حالی، منزلۀ سفر اوّل است برای سالک عارفی که ملاّصدرا در کتاب بیان فرموده، و آن سفر از خلق است به سوی حقّ؛ أیْ مِن الکَثرةِ إلی الوَحْدة.

و زمانی که به عالم وحدت رسید و از مشاهدۀ کثرت محتجب شد، با سلوک علمی از ذات حقّ استدلال می‌کند در اوصاف حقّ و اسمائه و افعاله مرتبةً بعد مرتبةٍ؛ و این مرتبه به منزلۀ سفر دوّم است در سلوکِ حالی که سفر فی الحقّ است بالحقّ.

[١]ـ [انتهی ترجمه تعلیقه مرحوم قمشه‌ای بر اسفار. (محقّق)]

[٢]ـ [قابل ذکر است: که عبارات ذیل ترجمه‌ای سلیس و روان است که مرحوم علاّمه ـ رضوانالله تعالی علیه ـ از حاشیه مرحوم میرزا محمّدحسن نوری بر اسفار اربعه آخوند ملاّصدرا نموده‌اند. (محقّق)]