جلوه‌های دلنواز ماه - ابن حسینی، سعید - الصفحة ٢٢٨ - ٣٠ سبب سازی و سبب سوزی به دست خداست

سبب ساز حقیقی، گاه دست به سبب سوزی می‌زند اسبابی را که در عالم منشأ أثر است از کار می‌اندازد چنان که سوزندگی آتش را نسبت به حضرت ابراهیم٧ از کار انداخت. یا چاقو را که وسیله بریدن است در قضیه ذبح ابراهیم نسبت به فرزندش از کار انداخت تا معلوم شود اینها از خود چیزی ندارند و اثر گذاری اسباب عالم همگی به اراده خداست و اگر خدا اراده کند موثّر واقع خواهند شد و الا از کار می‌افتند. [١]

از این رو امیرمؤمنان علیb فرمود: (عَرَفْتُ اللهَ سُبْحَانَهُ بِفَسْخِ الْعَزَائِمِ وَ حَلِّ الْعُقُودِ وَ نَقْضِ الْهِمَم) خداوند را به وسیله بر هم خوردن تصمیم‌ها و گشوده شدن گره‌ها، و نقض شدن اراده‌ها شناختم. حضرت امیر این سه چیز را به عنوان یکی از راه‌های خداشناسی ذکر نموده است:

١. انصراف از تصمیمهای جدی و مصمّم «عَرَفْتُ اللهَ سُبْحَانَهُ بِفَسْخِ الْعَزَائِمِ»

بسيار اتفاق افتاده كه انسان تصميم بر كارى می‌گيرد و به نظر خودش تمام مقدمات آن كار را هم فراهم می‌سازد و می‌خواهد به هر قيمتى که شده تصميم خود را عملى سازد و از جهت فراهم کردن مقدمات به نظر خود كوتاهى هم نمی‌کند.

اما ناگهان مانعى كه جريان غيبى است و به علل مادى نمی‌توان آن را مستند كرد، موجب می‌شود كه نقشه او خنثى شود و با اين كه اراده اش محكم بوده و مقدمات كار را هم از هر جهتی فراهم کرده و اطمينان به رسيدن به مقصود هم داشته، مانعی پیش آمده و جلوى رسیدن به مقصود را می‌گیرد.

در تاريخ حوادثى كه گواه اين مطلب است بسيار است و گاه هم توسلات و صدقات و دعاها موجب می‌شود كه نقشه‌هاى صد در صد مورد اطمينان دشمن، نظير جريان بسيار عجيب طبس و شکست مشرکان در جنگ احزاب، شكست

[١].[٣٩٤] تفسیر نمونه، ج ١٣، ص ٤٤٧.