جلوههای دلنواز ماه - ابن حسینی، سعید - الصفحة ١٢٣ - ١٦ اعتدال در قضاوت دیگران
تفسیر این دو حرف است با دوستان مروت، با دشمنان مدارا.
Q دهم: اعتدال در انتقاد کردن: یکی از آداب اجتماعی در مواجهه با دیگران میانهروی در انتقاد و تذکّر به دیگران است. گاهی لازم است نسبت به برخی از اشتباهات و خطاهای دیگران خصوصا همسر و فرزند و همکار و همسایه اغماض کرد و چشمهای خود را در برابر لغزشهای دیگران بست تا شرم و حیای گناهکار حفظ شده و جسور نگردد زیرا انتقاد دائم، روح و روان طرف مقابل را مکدّر کرده و موجب میشود تا آن شخص حالت تدافعی به خود بگیرد. امیرمؤمنان علی٧ در این باره میفرماید: زیادهروی در ملامت و سرزنش دیگران آتش لجاجت را شعلهور میکند.»[١]
اعتدال در انتقاد به همسر: رجوع شود به جلد اول، موضوع: ازدواج، آیین همسرداری داستان شماره ٢٢صفحه: ٣٣٤
Q یازدهم: اعتدال در افعال ارادی انسان «نه جبر و نه تفویض»:
مجبّره چه کسانی هستند؟ مجبره قائل به جبر هستند و معتقدند که انسان در افعال ارادى خود مجبور است و افعال انسان به اراده الهی است. لازمه چنین اعتقادی آن است که بعثت پیامبران ، اصل تکلیف، عقاب و ثواب در آخرت، اوامر و نواهی الهی، لغو و بیفایده باشد زیرا اگر افعال انسان فعل خدا باشد انسان در انتخاب کفر و ایمان یا فعل و ترک محرمات و واجبات مجبور بوده و ثواب و عقاب معنی ندارد بلکه عقاب معصیتکار، ظلم بر او محسوب شده و بر خلاف عدل الهی است و لازمه آن نسبت ظلم به خداوند متعال است.
مفوّضه چه کسانی هستند؟ مفوضه کسانی هستند که معتقدند خداوند امور را به خود انسان واگذار کرده و خود هيچگونه دخل و تصرفی در عالم و در افعال بندگان
[١].[٢٢٥] غرر الحکم و درر الکلم، ج ٢، ص ٤٣.