جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ١٧٧ - غزل ٢٦٤ هر آن كو خاطر مجموع و يار نازنين دارد

آرى، آن كه سعادت انس با محبوب حقيقى و يار نازنينى چون او نصيب گردد، غم بود و نبود، و كم و زياد و غيره عالم طبيعت را نخواهد داشت. وى را خاطرى آسوده و دولتى قرين گشته كه با هيچ چيز مقابله نخواهد كرد؛ كه: « [

٢٠٠٤

إِلهى!] ماذا وَجَدَ مَنْ فَقَدَكَ؟! وَمَا الَّذى فَقَدَ مَنْ وَجَدَكَ؟! لَقَدْ خابَ مَنْ رَضِىَ دُونَكَ بَدَلًا.»

[١]: (بار الها! آن كه تو را از دست داد، چه چيزى يافت؟! و كسى كه تو را يافت، چه چيزى را از دست داد؟! براستى آن كس كه به جاى تو ديگرى را برگزيد، زيان برد.)

اين عشق است كه سالك را در معشوق فانى، و با او همنشين مى سازد. عقل را چنين هنرى نمى باشد و تنها راهنمايى به اوست؛ كه:

٢١٤٤

«أَلْعَقْلُ آلَةٌ أُعْطيناها لِمَعْرِفَةِ الْعُبُودِيَّةِ، لا لِمَعْرِفَةِ الرُّبُوبِيَّةِ.»

[٢]: (عقل، وسيله و ابزارى است كه براى شناخت بندگى به ما عنايت شده، نه براى شناخت ربوبيّت.).

خواجه هم مى خواهد بگويد: آستان معشوق حقيقى را تنها با برخوردارى از عشق مى توان بوسيد و به عبوديّت واقعى و فنا نايل گشت؛ زيرا عاشق صادق است.

[١] - اقبال الاعمال، ص ٣٤٩.

[٢] - اثنى عشريّة، ص ١٩٧.