جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ١١٥ - غزل ٢٥٥ نقدها را بود آيا كه عيارى گيرند

سوى تو وارد شدم، باز از طريق آنها به سويت بازگشت نمايم، در حالى كه درونم از نظر [استقلالى‌] به آنها مصون و محفوظ مانده، و همّتم از اعتماد و تكيه بر آنها بلند باشد.).

امّا كسى كه از لذّت ديدار دوست با مظاهر و ملكوتشان محروم مانده، از كثرات اين عالم جز لذّتى ناپايدار و آميخته با هزاران الَم نخواهد ديد و در عالم باقى و پايدار، خانه را بدون صاحب خانه خواهد ديد؛ لذا مى گويد:

آنان كه دوست را از طريق ملكوت كثرات، و با كثرات مشاهده نمودند و اين طريقه را اختيار كردند، از ديدار معشوق بهره ها بردند؛ كه: «فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ، فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقى‌ لَا انْفِصامَ لَها»[١]: (پس هركس كه به طاغوت كفر ورزيده و به خدا ايمان بيآورد، به تحقيق به دستگيره محكمى كه جدايى و حتّى تَرَكى هم ندارد، چنگ زده است.- نيز: «وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً وَ لا تَفَرَّقُوا»[٢]: (و همگى به ريسمان خدا چنگ زنيد و متفرّق نشويد.)؛ ولى دوام آن بهره بردارى، در گرو آن است كه زير و بالا شدنهاى اين عالم و كشاكش آن بگذارد در اين حال بمانند.

و ممكن است منظور خواجه از «سر زلف»، دست يافتن به شهود حضرت دوست از طريق معرفت نفس باشد؛ كه:

٢٠٢٤

«أَفْضَلُ الْمَعْرِفَةِ، مَعْرِفَةُ الْإِنْسانِ نَفْسَهُ.»

[٣]: (برترين شناخت اين است كه انسان خود را بشناسد.)

چشم سياه و جمال جذّاب جانان در كشتن و فناى عشّاق، مهارتى عجيب.

[١] - بقره: ٢٥٦.

[٢] - آل عمران: ١٠٣.

[٣] - غرر و درر موضوعى، باب معرفة النّفس، ص ٣٨٧.