جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ

غزلى از امام خمينى(رضوان الله تعالى عليه)

مخمسى از مرحوم علامه طباطبائى(ره)

مقدمه سيماى عقل از نظر خواجه

غزل 241 كارم ز دور چرخ به سامان نمى رسد

غزل 242 مرا به رندى و عشق، آن فضول عيب كند

غزل 243 مژده اى دل كه مسيحا نفسى مى آيد

غزل 244 مطرب عشق عجب ساز و نوايى دارد

غزل 245 من و انكار شراب، اين چه حكايت باشد

غزل 246 مسلمانان مرا وقتى دلى بود

غزل 247 معاشران ز حريف شبانه ياد آريد

غزل 248 من وصلاح وسلامت؟ كس اين گمان نبرد

غزل 249 مرا مى دگر باره از دست برد

غزل 250 مرا مهر سيه چشمان ز سر بيرون نخواهد شد

غزل 251 معاشران گره از زلف يار باز كنيد

غزل 252 مرا به وصل توگر ز آنكه دسترس باشد

غزل 253 مىزنم هر نفس از دست فراقت فرياد

غزل 254 مژده اى دل كه دگر باد صبا باز آمد

غزل 255 نقدها را بود آيا كه عيارى گيرند

غزل 256 نفس بر آمد و كام از تو بر نمى آيد

غزل 257 نه هر كه چهره بر افروخت دلبرى داند

غزل 258 نيست در شهر نگارى كه دل ما ببرد

غزل 259 نفس باد صبا مشك فشان خواهد شد

غزل 260 نقد صوفى نه همه صافى بىغش باشد

غزل 261 نسبت رويت اگرباماه وپروين كردهاند

غزل 262 واعظان كاين جلوه در محراب و منبر مى كنند

غزل 263 هر كه شد محرم دل در حرم يار بماند

غزل 264 هر آن كو خاطر مجموع و يار نازنين دارد

غزل 265 هر آنكه جانب اهل وفا نگهدارد

غزل 266 هماى اوج سعادت به دام ما افتد

غزل 267 هر كه را با خط سبزت سر سودا باشد

غزل 268 هرگزم مهر تو از لوح دل و جان نرود

غزل 269 هوس باد بهارم به سوى صحرا برد

غزل 270 ياد باد آنكه نهانت نظرى با ما بود

غزل 271 ياد باد آنكه سر كوى توام منزل بود

غزل 272 يارى اندر كس نمى بينم ياران را چه شد

غزل 273 يك دو جامم دى سحرگه اتفاق افتاده بود

غزل 274 يارم چو قدح به دست گيرد

غزل 275 آن يار كز او خانه ما جاى پرى بود

غزل 276 آنكه رخسار تو راى رنگ گل نسرين داد

غزل 277 اگر به باده مشكين دلم كشد شايد

غزل 278 آنان كه خاك را به نظر كيميا كنند

غزل 279 بوى مشك ختن از باد صبا مى آيد

غزل 280 ساقى اندر قدحم باز مى گلگون كرد

غزل 281 سر سوداى تو اندر سر ما مى گردد

غزل 282 زهى خجسته زمانى كه يار باز آيد

غزل 283 گر زلف پريشانت در دست صبا افتد

غزل 284 ميخوارگان كه باده به رطل گران خورند

غزل 285 هر كه او يك سر مو پند مرا گوش كند

غزل 286 ياد باد آنكه ز ما وقت سفر ياد نكرد

غزل 287 بنويس دلا به يار كاغذ

غزل 288 الااى طوطى گوياى اسرار

غزل 289 اى باد مشكبو بگذر سوى آن نگار

غزل 290 اى برده نرد حسن ز خوبان روزگار

غزل 291 اى خرم از فروغ رخت لاله زار عمر

غزل 292 اى صبا نكهتى از خاك در يار بيار

غزل 293 اى صبا نكهتى از كوى فلانى به من آر

غزل 294 دلا چندم بريزى خون ز ديده شرم دار آخر

غزل 295 ديگر ز شاخ سرو سهى، بلبل صبور

غزل 296 روى بنما و مراگو كه دل از جان برگير

غزل 297 روى بنما و وجود خودم از ياد ببر

غزل 298 ساقيا مايه شباب بيار

غزل 299 شب قدر است و طى شد نامه هجر

غزل 300 صبا ز منزل جانان گذر دريغ مدار

جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ١٤ - مقدمه سيماى عقل از نظر خواجه

و فقير. چگونه مى شود با احتياج و فقرش، غنىّ على الاطلاق را بشناسد؟!.

اينجاست كه معناى كلام حقّ (سبحانه) در شب معراج با رسولش ٦ در باره عاملين به رضايش مفهوم مى شود، كه مى فرمايد:

٢١٩٧

«وَلَأَسْتَغْرِقَنَّ عَقْلَهُ بِمَعْرِفَتى، وَلَأَقُومَنَّ لَهُ مَقامَ عَقْلِهِ.»

[١]: (و هر آينه عقل او را غرقه معرفت و شناختم نموده و خود به جاى عقلش قرار مى گيرم.) يعنى: عقل هم در حقّ فانى مى شود، و خدا جاى عقل مى نشيند و شناخت خداوند سبحان به خود او ميسّر مى شود.

\*\*\*

حال ببينيم خواجه در ابياتش در باره عقل چه بياناتى دارد:

الف- در جايى كار عقل را، سخن صحيح گفتن دانسته و مى گويد:

با عقل و فهم و دانش، دادِ سخن توان زد		چون جمع شد معانى، گوىِ بيان توان زد[٢]

ب- در مواردى سخن از وسوسه عقل به ميان آورده:

١- گوهرى كز صدف كَوْن و مكان بيرون بود		طلب از گمشدگان لب دريا مى كرد

آن همه شعبده‌ها، عقل كه مى كرد آنجا		سامرى پيش عصا و يد بيضا مى كرد[٣]

٢- زباده هيچت اگر نيست، اين نه بس كه تو را		دمى ز وسوسه عقل بى‌خبر دارد[٤]

٣- هشدار! كه گر وسوسه عقل كنى گوش‌		آدم صفت از روضه رضوان بدر آيى‌[٥]

[١] - وافى، ج ٣، ابواب المواعظ، باب مواعظ اللَّه سبحانه، ص ٤٠.

[٢] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ١٩٧، ص ١٦٦.

[٣] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٢٠٥، ص ١٧٢.

[٤] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٢٣١، ص ١٩٠.

[٥] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٥٢٩، ص ٣٨٠.