جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٥١ - غزل ١٨٦ دمى با غم بسربردن جهان يكسر نمى ارزد

آرى، غم و اندوهى كه بشر گرفتار آن است، به جهت حبّ نفس و خودبينى و خودپسندى اوست. و چون بر خلاف خواسته‌اش امرى پيش آيد، غمگين و نگران مى‌شود. ولى چنانچه از اين صفت ناپسنديده مبرّا گردد، آنگاه است كه از غم و اندوه رهايى مى يابد. خلاصى از اين معنى ممكن نيست جز به ذكر و محبّت و مشاهده حضرت دوست؛ زيرا جلوه او، سالك عاشق را از خود مى ستاند و ديگر خويش را نمى بيند تا غم داشته باشد؛ لذا مى گويد: دمى با غم بسر بردن ...

يعنى، محبوبا! حال كه جهان و كار آن، ارزش لحظه اى غم و اندوه را ندارد، دلق بشرى ما را به بهاى مىِ مشاهده جمالت خريدارى كن و آن را از ما بگير، كه اين گرفتن، بهترين و با ارزشترين چيزى است كه ما را از وابستگيهاى عالم طبيعت رهايى مى بخشد.

و ممكن است منظور از بيت اين باشد: اى دوست! گرفتارى غم عشق، و يا ابتلاء به دورى تو، با تمامى جهان برابرى نمى كند و چاره آن است كه لباس بشرى و عبادات قشرى و سطحى را به لطفت از ما بستانى، تا از غم عشق و دورى‌ات رهايى يابيم؛ كه:

١٣١٧

«إِلهى! تَرَدُّدى فِى الآثارِ يُوجِبُ بُعْدَ المَزارِ، فَاجْمَعْنى عَلَيْكَ بِخِدْمَةً تُوصِلُنى إِلَيْكَ.»

[١]:

[١] - اقبال الاعمال، ص ٣٤٨ و ٣٤٩.