جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٤٢٥ - غزل ٢٣٨ كنون كه در چمن آمد گل از عدم بوجود

گويا در اين بيت هم مى خواهد بگويد: حضرت دوست با تجلّيات خود، و يا با پيدايش آدم ابوالبشر ٧، كه مقام خليفة اللّهى را به او عطا فرموده بود، و يا با ظهور اكمل انبياء ٦، كه با بعثتش دستورات سعادت و نيكبختى بشر را تا به آخرين مرحله كمالات انسانى از جانب پروردگار آورده، جهان، بهشت و خلد برين شد؛ زيرا بهشت جز پرتوى از تجلّيات اسمائى و صفاتى حضرت محبوب نيست و چنانكه منزلتهاى معنوى در اين عالم براى اولياء الهى، همان شهود حقيقت با همه مظاهر است، در عالم ديگر نيز چنين است.

و يا بخواهد بگويد: رسيدن به خُلد برين، در اين عالم و عالم ديگر، به دنبال كمالات رفتن و عمل به دستورات و منويّات رسول اللَّه ٦ است.

تنها فرقى كه مى توان براى خلد برين و خلود در اين عالم گفت، اين است كه: در اينجا، خلود در حالات اعلاى معنوى آن گونه كه بايد و شايد، ممكن نيست و همواره نمى توان با توجّه به عالم عنصرى، به مشاهدات پر شور محبوب دست يافت؛ كه:

١٧٥٩

«لى مَعَ اللَّهِ وَقْتٌ لا يَسَعُهُ مَلَكٌ مُقَرَّبٌ، وَلا نَبِىٌّ مُرْسَلٌ، وَلا عَبْدٌ مُؤْمِنٌ امْتَحَنَ اللَّهُ قَلْبَهُ لِلإِيمانِ.»

[١]: (مرا با خداوند وقتى است كه حتّى هيچ فرشته مقرّب، و پيامبر مرسل و بنده مؤمنى كه خداوند دلش را براى ايمان امتحان نموده، تحمّل آن را ندارد.).

و اگر هم ميسّر باشد؛ كه:

١٧٦٠

«لا يَشْغَلُهُمْ عَنِ اللَّهِ شَىْ‌ءٌ طَرْفَةَ عَيْنٍ.»

[٢]: (هيچ چيزى به اندازه چشم بر هم زدن آنان [اهل آخرت‌] را از خداوند مشغول نمى كند.- نيز:

١٧٦١

«لا أَرى‌ فى قَلْبِهِ شُغْلًا بِمَخْلُوقٍ.»

[٣]: (در دلش هيچ مشغوليّتى به هيچ آفريده اى را نمى‌بينم.- همچنين:

١٧٦٢

«فَأُناجيهِ فى ظُلَمِ اللَّيْلِ وَنُورِ النَّهارِ، حَتّى يَنْقَطِعَ حَديثُهُ مَعَ الْمَخْلُوقينَ‌

[١] - بحارالانوار، ج ١٨، ص ٣٦٠، بيان روايت ٦٦.

[٢] ( ٢، ٣) وافى، ج ٣، ابواب المواعظ، مواعظ اللَّه سبحانه، ص ٣٩.

[٣] ( ٢، ٣) وافى، ج ٣، ابواب المواعظ، مواعظ اللَّه سبحانه، ص ٣٩.