جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٤١٠ - غزل ٢٣٦ گفتم غم تو دارم گفتا غمت سر آيد

به دوست گفتم: چون به نظر استقلال به موجودات مى نگريستم، مرا به تو راه نبود، و چون دانستم كه با كثرات و مظاهر مى باشى؛ كه: «أَلا! إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْ‌ءٍ مُحِيطٌ»[١]: (آگاه باش! كه او بر هر چيزى احاطه دارد.- بويت را از ايشان به مشام جانم استشمام نمودم، عالم و اعتباريّات از ديده دلم محو گشت و به حيرت فرو شدم كه اگر تو هستى، عالم و كثرات چيست؟.

فرمود: اگر نيك توجّه نمايى، خواهى دانست كه من در كنار مظاهر و جداى از آنها جلوه ندارم، كثرات سِمَت راهبرى تو را به من، از طريق خويش به عهده دارند، و مظهر اسماء و صفات من، و راهنماى به من مى باشند.

و يا معنى بيت اين باشد[٢] كه: به دوست گفتم: تاريكى زلف و كثراتت مرا از ديدارت محروم ساخت.

فرمود: اگر خوب نظر نمايى، كثرت است كه تو را به وحدت راهنمايى مى نمايد؛ كه:

١٧٣٨

«مَعَ كُلِّ شَىْ‌ءٍ، لا بِمُقارَنَةٍ.»

[٣]: (با هر چيزى همراه است، ولى نه اينكه قرين آن باشد.- نيز:

١٧٣٩

«قَريبٌ مِنَ الْأَشْيآءِ، غَيْرَ مُلابِسٍ؛ بَعيدٌ مِنْها، غَيْرَ مُبايِنٍ.»

[٤]: (به اشياء نزديك است، بدون اينكه با آنها.

آميخته شود؛ از آنها دور است، بى آنكه از آنها جدا باشد.) در جايى مى گويد:

[١] - فصّلت: ٥٤.

[٢] - بنابر اينكه به جاى« بوى زلف»،« كفر زلف» خوانده شود، چنانكه در بعضى از نسخه ها چنين است.

[٣] - نهج البلاغة، خطبه ١، ص ٤٠.

[٤] - نهج البلاغه، خطبه ١٧٩، ص ٢٥٨.

[٥] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٢٠٢، ص ١٧٠.