جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٣٩ - غزل ١٨٤ دلم جز مهر مه رويان طريقى بر نميگيرد

بار دگر، روى سخن خواجه با واعظ و يا زاهد است كه: اى واعظ! و يااى زاهد! آيا مى توان از چنان جمالى كه من ديده‌ام، چشم پوشيد؟ برو كاين وعظ بى معنى مرا در سر نمى گيرد.

به گفته خواجه در جايى:

خداوند مى فرمايد: «وَ اذْكُرْ رَبَّكَ فِي نَفْسِكَ تَضَرُّعاً وَ خِيفَةً، وَ دُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ ...»[٢]: (با تضرّع و از روى ترس و بى‌آنكه آواز بركشى، در دل خود پروردگارت را ياد كن.- نيز مى فرمايد: «فَاذْكُرُونِي، أَذْكُرْكُمْ»[٣]: (پس مرا ياد كنيد، تا شما را ياد كنم.)؛ ولى واعظ مى گويد: ذكر قلبى و ذكر خفى چيست و توجّه باطنى كدام است؟

خداوند مى فرمايد: «إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى‌ عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ، وَ لَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ»[٤]: (همانا نماز [انسان‌] را از هر كار زشت و بد باز مى دارد. و ياد خدا بزرگتر است.)، ولى واعظ از بس تنگدل است، «إِنّ الصَّلاةَ ...» را مى خواند، امّا «وَلَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ» را نمى‌داند؛ لذا حاضر نيست، از دوست ساغر ذكر و مراقبه بگيرد و يا آن را از اهل دل باور كند. به گفته خواجه در جايى:.

[١] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٤٩٢، ص ٣٥٦.

[٢] - اعراف: ٢٠٥.

[٣] - بقره: ١٥٢.

[٤] - عنكبوت: ٤٥.