جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٣٦٣ - غزل ٢٢٩ كلك مشكين تو روزى كه ز ما ياد كند

و ممكن است منظور خواجه از بيت، استادش باشد كه در بغداد بوده، چنانكه در بيت آخر اشاره به آن دارد؛ يعنى، اگر قلم او نامه اى براى ما بنويسد و در آن جوياى حال ما شود، ويا دستورالعملى براى نجاتم از هجران دوست بنويسد، اجر آزاد نمودن دويست بنده را خواهد برد. هر كدام از معانى مذكور را، شاهدى در غزل است.

چه مى شود نفحات و نسيمهاى جان بخش دوست با پيامى و يا سلامى (امنيّت مطلقى) از جانب او، ما را شادمان ساخته و از ناراحتيهاى هجران خلاصى بخشد؟

و در نتيجه:

و يا منظور از «قاصد»، رسول اللَّه ٦، و يا ولىّ اللَّه اعظم (عجّل اللَّه تعالى فرجه الشّريف) باشد؛ يعنى، چه مى شود ايشان از جانب دوست سلامى براى ما آورده و پيام پذيرش او را به ما برسانند و شادمانمان كنند؟.

و ممكن است منظور از «قاصد» و پيام آور از جانب دوست، استاد باشد.

ما عاشقيم و دلباخته دوست، و او بى‌اعتناى به ما فريفتگانش. آيا مى شود روزى از راه ترّحم و بنده پرورى، گذرى به از دست شدگان و خاكساران خود بنمايد و از آتش هجرشان خلاصى بخشد؟ كه:

١٦٦٧

«أَيْنَ عَطاياكَ الفاضِلَةُ؟ أَيْنَ مَواهِبُكَ الهَنيئَةُ؟ أَيْنَ صَنآئِعُكَ السَّنيَّةُ؟ أَيْنَ فَضْلُكَ العَظيم؟ أَيْنَ مَنُّكَ الجَسيمُ؟ أَيْنَ إِحْسانُكَ القَديمُ؟ أَيْنَ كَرَمُكَ؟ يا

[١] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٢٦٦، ص ٢١٢.