جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ

سروده اى از امام خمينى(رضوان الله تعالى عليه)

سروده اى از علامه طباطبائى(رضوان الله تعالى عليه)

مقدمه خواجه و بيان معارف

غزل 181 دوش مى آمد و رخساره برافروخته بود

غزل 182 دوش آگهى ز يار سفر كرده داد باد

غزل 183 در آن هوا كه جز برق اندر طلب نباشد

غزل 184 دلم جز مهر مه رويان طريقى بر نميگيرد

غزل 185 ديدم بخواب خوش كه بدستم پياله بود

غزل 186 دمى با غم بسربردن جهان يكسر نمى ارزد

غزل 187 دوستان دختر رز توبه زمستورى كرد

غزل 188 درخت دوستى بنشان كه كام دل ببار آرد

غزل 189 دوش از جناب آصف پيك بشارت آمد

غزل 190 در نمازم خم ابروى تو در ياد آمد

غزل 191 دلى كه غيب نمايست و جام جم دارد

غزل 192 دست از طلب ندارم تا كام من برآيد

غزل 193 در ازل هر كو بفيض دولت ارزانى بود

غزل 194 دلم بىجمالت صفائى ندارد

غزل 195 دل شوق لبت مدام دارد

غزل 196 رو بر رهش نهادم و بر من گذر نكرد

غزل 197 راهى بزن كه آهى بر ساز آن توان زد

غزل 198 روز وصل دوستداران ياد باد

غزل 199 رسيد مژده كه ايام غم نخواهد ماند

غزل 200 روشنى طلعت تو ماه ندارد

غزل 201 رسيد مژده كه آمد بهار و سبزه دميد

غزل 202 روز هجران و شب فرقت يار آخر شد

غزل 203 حافظ خلوت نشين دوش بميخانه شد

غزل 204 ز دل بر آمدم و كار بر نمى آيد

غزل 205 سالها دل طلب جام جم از ما ميكرد

غزل 206 سالها دفتر ما در گرو صهبا بود

غزل 207 ساقى حديث سرو و گل و لاله ميرود

غزل 208 سرو چمان من چرا ميل چمن نمى كند

غزل 209 سمن بويان غبار غم چو بنشينند بنشانند

غزل 210 سحرم دولت بيدار ببالين آمد

غزل 211 ستاره اى بدرخشيد و ماه مجلس شد

غزل 212 ساقى ار باده از اين دست بجام اندازد

غزل 213 سحر چون خسرو خاور علم بر كوهساران زد

غزل 214 سحر بلبل حكايت با صبا كرد

غزل 215 شاهدان گر دلبرى زينسان كنند

غزل 216 شراب بيغش و ساقى خوش، دو دام رهند

غزل 217 شاهد آن نيست كه موئى و ميانى دارد

غزل 218 شراب و عيش نهان چيست كار بىبنياد

غزل 219 صوفى نهاد دام و سر حقه باز كرد

غزل 220 صوفى ار باده باندازه خورد نوشش باد

غزل 221 صبا وقت سحر بوئى ز زلف يار مى آورد

غزل 222 صبابه تهنيت پير ميفروش آمد

غزل 223 طاير دولت اگر باز گذارى بكند

غزل 224 عكس روى تو چو در آينه جام افتاد

غزل 225 عشقت نه سرسريست كه از سر بدرشود

غزل 226 غلام نرگس مست تو تاجدارانند

غزل 227 قتل اين خسته بشمشير تو تقدير نبود

غزل 228 گر ميفروش حاجت رندان روا كند

غزل 229 كلك مشكين تو روزى كه ز ما ياد كند

غزل 230 گفتم كيم دهان و لبت كامران كنند

غزل 231 كسى كه حسن رخ دوست در نظر دارد

غزل 232 گر من از باغ تو يك ميوه بچينم چه شود

غزل 233 گداخت جان كه شود كار دل تمام و نشد

غزل 234 كى شعرتر انگيزد خاطر كه حزين باشد

غزل 235 گل بىرخ يار خوش نباشد

غزل 236 گفتم غم تو دارم گفتا غمت سر آيد

غزل 237 گوهر مخزن اسرار همان است كه بود

غزل 238 كنون كه در چمن آمد گل از عدم بوجود

غزل 239 گفتم كه خطا كردى و تدبير نه اين بود

غزل 240 گرچه بر واعظ شهر اين سخن آسان نشود

جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٢١٣ - غزل ٢٠٨ سرو چمان من چرا ميل چمن نمى كند

١٥٠٢

«يا أَحْمَدُ! هَلْ تَعْرِفُ ما لِلزّاهِدينَ عِنْدى؟ [الى أَنْ قالَ:] وَلا أَحْجُبُ عَنْهُمْ وَجْهى.»

[١] (اى احمد! آيا مى دانى چه چيزى در نزد من براى زاهدان حقيقى مهيّاست؟ [تا اينكه فرمود:] و رويم را از آنان نمى پوشانم [از ديدارم بهره‌مند ميگردند]). به گفته خواجه در جايى:

دل من به دَوْر رويت، ز چمن فراغ دارد		كه چو سرو پاى بنداست وچو لاله داغ دارد

سَرِ ما فرو نيايد، به كمان ابروى كس‌		كه درون گوشه گيران، زجهان فراغ دارد

سر درس عشق دارد، دل دردمند حافظ		كه نه خاطر تماشا، نه هواى باغ دارد[٢]

پيش كمان ابرويت لابه همى كنم، ولى‌		گوشه كشيده است از آن، گوش به من نمى كند

خلاصه آنكه: من با توجّه به عالم ظاهر و پيوستگى با تعلّقات آن، حاضر نيستم كشته جمال و كمال ابروان دوست شوم؛ ولى از آنجا كه او الطاف خفيّه با بندگان دارد، و عنايتش به كشته شدن من تعلق گرفته، كمان ابروان و جمال خود را بيشتر براى كشتنم مهيّا و كشيده مى سازد و اعتنايى به اينكه مايل به كشته شدن نيستم نمى كند. به گفته خواجه در جايى:

عَفَى اللَّهَ چين ابرويش! اگرچه ناتوانم كرد		به رحمت هم، پيامى بر سر بيمار مى آورد

سراسر بخشش جانان، طريقِ لطف واحسان بود		اگر تسبيح مى فرمود، اگر زُنّار مى‌آورد[٣]

چون ز نسيم مى شود، زلف بنفشه پُر شكن‌		وه! كه دلم، چه ياد آن عهد شكن نمى كند

[١] - وافى، ج ٣، ابواب المواعظ، باب مواعظ اللَّه سبحانه، ص ٣٩.

[٢] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ١٧٥، ص ١٥١.

[٣] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٢٢١، ص ١٨٣.