درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٤٥ - الحديث الثالث عشر

است و بقياس قبح عمل نيز معاصى هرگز بساحت قدس ربوبى ارتباط نخواهد داشت از نظر محدوديت آن.

و قول و مذهب ديگر كه طبق نظريه گروهى از علماء امامية رضوان اللَّه عليهم از جمله محقق طوسى قدس سره آنست كه فعل صادر از حق سبحانه و از بشر بمعيت يك ديگر پديد مى‌آيد و هر دو بطور انضمام فاعل هستند نه بطور عرضى بلكه بطور طولى باينكه حق سبحانه فاعل بعيد و بشر فاعل قريب و مباشر است باينكه حق سبحانه قدرت و اراده و نيروى باطنى و ظاهرى در بشر ايجاد فرموده و بشر ميتواند آن نيروها را بكار ببرد و فعلى از او بوجود بيايد و فعل و حركات باطنى و ظاهرى و جوارحى بشر بر اساس نيروى وجودى است كه حق تعالى به بشر موهبت فرموده است.

بالاخره فعل صادر از حق سبحانه كه بمنزله اشراق و افاضه نيرو است به بشر و بمعيت يك ديگر صدور يافته است و هر دو فاعل آن فعل هستند نه بطور عرضى بلكه بطور طولى باينكه بشر فاعل قريب است و حق سبحانه فاعل بعيد است كه قدرت و علم و نيروى غيبى بر بشر تابيده و اراده را در او ايجاد نموده سپس آن نيروهائى كه به بشر موهبت شده فعل جوارح را صادر مى‌نمايند.

اين نظر بر حسب دقت تعدد فعل صادر از حق سبحانه و اشراق نيروى غيبى و از فاعل خواهد بود و بر خلاف توحيد افعالى است.

زيرا قول باينكه حق سبحانه و تعالى وجود و قدرت و اراده را در بشر ايجاد مى‌نمايد و سپس قدرت و اراده اعضاء جوارح را تحريك مى‌نمايند آنگاه فعل اختيارى صادر خواهد شد در نتيجه دو فعل صادر شده و فعل و حركت فقط از جوارح و مبادى اختيارى بشر صادر شده است.

قول ديگر كه مذهب راسخون في العلم است اينكه فعل اختيارى مستند بحق سبحانه است به عين استناد بعد و حق سبحانه فاعل قريب است با بعد او نيز بعد او و نيز بعيد است با قرب او مانند استناد عبد بحق سبحانه بطور حقيقت نه‌