مردم سالاى دينى بادمكراسيهاى غربى در اين خصوص نيز، برترى روشها و شيوه‌هاى اعمال كنترل و نظارت بر رهبر در نظام مردم‌سالارى دينى را بر دمكراسيهاى غربى به خوبى به اثبات مى‌رساند.

نتيجه‌

مقوله رهبرى در نظام مردم‌سالارى دينى يكى از محورهاى اصلى افتراق آن از نظامهاى دمكراتيك غربى است و اساساً رهبرى دينى يا ولايت فقيه، ركن اساسى و محورى نظام مردم‌سالارى دينى را تشكيل مى‌دهد و لذا بى‌جهت نيست كه اكثر انتقادات، شبهات و حملات مخالفين حكومت دينى، متوجه جايگاه رهبرى در چنين نظامى مى‌باشد.

بدين لحاظ، در اين مقاله مقايسه‌اى اجمالى بين نظام مردم‌سالارى دينى با نظامهاى دمكراتيك غربى در چهار مقوله اساسى مربوط به رهبرى (يعنى صفات و شرايط، روشهاى تعيين، اختيارات و كنترل و نظارت بر رهبرى) به عمل آمد و نشان داده شد كه در همه اين مقوله‌ها، نظام مردم‌سالارى دينى، در مقايسه با سيستمهاى سياسى ديگر، اولًا دقت و سخت‌گيرى فوق‌العاده را در مورد تعيين صفات و شرايط ويژگيهاى متعالى و حداكثرى براى رهبرى به عمل آورده است. ثانياً طى يك بررسى تطبيقى با نظامهاى دمكراتيك غربى، نشان داده شد كه روشهاى تعيين رهبر در نظام مردم‌سالارى دينى، از استحكام، قابليت اعتماد و اطمينان بيشترى نسبت به ساير نظامهاى سياسى برخوردار است. به ويژه در اين مبحث، بطلان «شبهه دور» در انتخاب رهبرى در نظام جمهورى اسلامى به صورتى استدلالى به اثبات رسيد و با تأكيد بر غير كانديدايى بودن شيوه تعيين رهبرى در جمهورى اسلامى ايران، نشان داده شد كه استفاده از مجمعى از خبرگان و كارشناسان براى شناسايى فرد واجد شرايط رهبرى، به مراتب از شيوه‌هاى معمول انتخاب عاليترين مقام حكومتى در دموكراسى‌هاى غربى- كه مبتنى بر رأى مستقيم مردم و انتخاب فردى از ميان كانديداهاى مختلف مى‌باشد- متقن‌تر و قابل اعتمادتر است.