درونى آنها و حوزه اختيارات و وظايف به گونه‌اى طراحى شود كه در عين پاسداشت حريم دين و اصول و ارزشهاى آن حاكميت مردمى و حقوق مدنى افراد و عناصرى كه مقوم مردم‌سالارى است به خوبى عينيت و ارتقا يابد و شأنى كه اسلام براى كرامت انسانى و نقش مؤمنينى در حيات اجتماعى قائل شده است و حقوقى كه براى آنان در نظر گرفته است به وجه مطلوبى اعاده شود.

منشأ ديگر چالشهاى عملى را بايد در فرهنگ سياسى جامعه پى گرفت. همچنان كه يك نظام ليبرال دموكرات در بستر جامعه‌اى كه فرهنگ عمومى و فرهنگ سياسى آن براساس پذيرش اصول و ارزشهاى ليبرالى شكل گرفته است از ضريب موفقيت بالاترى برخوردار است، نظام مردم‌سالارى دينى زمانى قرين توفيق عملى مى‌شود كه حاميان فكرى و معنوى اين نظام بتوانند مبانى، اصول و ارزشهاى بنيادين اين دكترين سياسى را به مقوّمات فرهنگ سياسى آن جامعه بدل كنند مادام كه به هر دليل موجه و ناموجه، فرهنگ سياسى يك جامعه در هماهنگى معقول و كامل با ساختار سياسى آن نداشته باشد همواره زمينه مساعدى براى فقدان موفقيت عملى آن نظام وجود خواهد داشت. به هر تقدير مبحث چالشهاى عملى نظام مردم‌سالارى دينى و راهكارهاى غلبه بر آن نيز مبحث بسيار مهم و جالبى است كه مجال ديگرى را طلب مى‌كند.

منابع‌

١- پايدار، حميد (١٣٧٦) «پارادوكس‌اسلام و دموكراسى»، مدارا و مديريت‌، عبدالكريم‌سروش، تهران، صراط ..

٢. Dahl, Robert( ٩٨٩١ ). Democracy and its critics. Yale university press. ٣. Jahanbakhsh, Forough) ١٠٠٢ (. Islam democracy and religious modernism in Iran. Brill. ٤. Galston, William) ١٩٩١ (. Liberal Purposes. cambridage university press. ٥. Mawdudi, Abual- A'la. Political theory of Islam. Karachi, Maktaba- e- Islami. ٦. Quti, Sayyid) ٣٨٩١ (. Ideologue of Islamic Revival, Published in" Voices of ResurgentIslam" edited by John Esposito, Oxford University Press, ٣٨٩١.

٧. Zalloom, AbdulQudeem, Democracy is a system of Kufr, Al- Khilafah Publication, London.