در مقام تبيين جايگاه مردم در حكومت از نظر اسلام به عنوان يك انديشه سياسى اسلامى بايد ابتدائاً ساختار جامعه اسلامى را كه در فرهنگ قرآن «امّت» نامگذارى شده بررسى كنيم. زيرا انديشه سياسى اسلام در همه مسائل مربوط به زندگى اجتماعى بشر در راستاى ارائه برنامه‌اى براى مديريت زندگى جمعى انسانها در ظرف جامعه دينى است.

ماهيت ساختارى جامعه اسلامى را با توجه به فلسفه تسميه آن به امت مى‌توانيم تبيين كنيم در متن مقاله پس از تبيين ساختار اجتماعى جامعه اسلامى و بيان نقاط تمايز آن با جامعه اومانيستى به اين نتيجه مى‌رسيم كه رابطه مردم با حكومت در ساختار اجتماعى جامعه اسلامى رابطه مسافران كشتى با ناخدا و جريان سكان دارى و خدماتى كشتى است كه جريان كاپيتان نسبت به مسافران و ديدش يك ديد سرويس‌دهى در كار رساندن آنها به مقصد و مسئوليت تأمين تمامى شئون سلامت و امنيت مسافران است كه دخالت و نقش مردم در حكومت عين نقش مسافرانى است كه جريان حركت كشتى و كيفيت سكان‌دارى ناخدا و جريان خدماتى و سرويس دهى كشتى را بخوبى زير نظر دارند. البته اين يك دورنماى كلى از تصوير و نقش‌آفرينى مردم در حكومت در امت است كه تبيين آن به بحثهاى خرد و تبيين‌هاى دقيق‌تر و جزيى‌تر نيازمند است كه از بين آنها سه نكته به صورت مشروح در مقاله بحث شده است.

١- برنامه نقش مردم در حكومت اين است كه مشاركت سياسى در اسلام يك تكليف و مسئوليت است. در توضيح اين مطلب قبل ا استناد اين نكته به احاديث و متون اسلامى به تفاوت بين حق بودن و تكليف بودن مشاركت سياسى مردم اشاره شده و اينكه گفته مى‌شود مشاركت سياسى تكليف است با همان تفسيرى كه از مشاركت سياسى در منطق توسعه وارد شده است نه اينكه مشاركت سياسى به اطاعت تفسير شود و اين مطلب از مضامين روايات و احاديثى كه در متن مقاله مورد استناد قرار گرفته كاملًا مشخص مى‌شود.

٢- بحث دوم: جايگاه عنصر اراده، اجتهاد، انتخاب در تكليف بودن مشاركت سياسى كاملًا تبيين شده است.