مردم سالارى دينى ماهيت، ابعاد و مسائل مردم سالارى دينى - جمعى از نويسندگان - الصفحة ٤٠٢
اين سهم بنديها و مرزكشىها و آن همدوشيها و همكاريها بين عقلانيت و اسلاميت، يك عارضه يا تحميل از سوى يك عامل خارج از عقل نيست، بلكه ناشى از طبيعت و ظرفيت خود عقل است. انگهى در اسلام ماوراء توانش و دانش عقلى را با جهالت و تعصب پوشش نمىدهند. بلكه با خردى برتر- وحى الهى- به تكميل و كاستىهاى جبرانناپذير آن مىپردازند. بر عكس دوران تسلط كليسا كه علاوه برارادتى و بىمهرى به توانمندى عقل، آنچه ماوراء خرد بود و نيز آنچه جايگزين خرد مىگشت، بيشتر تحريف و تعصب نابخردانه بود. در اعتقاد اين مقاله بسيارى از تعارضهاى علمى و عملى و ناشايستيهاى بىعلاج در دموكراسىهاى غربى به طور خاص و در مدرنيته و پست مدرنيته به طور عام از همين گسست خرد انسانى از خرد ماورايى نشئت مىگيرد و تا روزى كه اين عقد شكسته، بسته نگردد انسان شاهد تشديد فزاينده بحرآنهاو تضادها خواهد بود. گرچه تا وضعيت روانى موجود- شرطى بودن ناشى از خاطرههاى تلخ كليساسالارى- باقى است طمع به چنين صلح و بازگشتى در افقهاى زودياب غريب و دور از انتظار مىنمايد. (دست كم يكبار ديگر مبحث عقل را با دقت بخوانيد.)
اجتهاد
برخى از اجتهاد نيز به عنوان يكى از مفاهيم كاربردى دموكراسى اسلامى نام بردهاند و در تبيين چگونگى آن، آن را به مفهوم رأى برآمده از تفكر همگانى و فارغ از استناد به منابع دينى قلمداد كردهاند از آنجا كه ترسيم چهره دقيق دموكراسى دينى مستلزم نقد و بررسى برداشتهاى ناصواب است، لازم است در اين قسمت نيز به برخى از اين عبارات توجه نمائيم.
«به نظر خورشيد احمد، معاون جماعت الاسلاميه، خداوند فقط اصول كلى را اعلام كرده است و انسان را با موهبت آزادى در اعمال آنها در هر عصرى و به تناسب روح و شرايط آن عصر، مختار كرده است. از خلال اجتهاد است كه مردم هر دورانى مىكوشند تا هدايت الهى را بر مسائل زمان خود اعمال و اجرا كنند. الطاف گوهر نيز چنين مىانديشد: در اسلام، قدرت فقط از چارچوب قرآن و نه ازهيچ منبع ديگرى، ناشى مىشود. بر عهده متفكران مسلمان است كه همگان را در هر سطحى به