مردم سالارى دينى ماهيت، ابعاد و مسائل مردم سالارى دينى - جمعى از نويسندگان - الصفحة ٣٣١
حلقه به گوش به ديگرى بفروشد تلويحاً از حق آزادى خود دست برمىدارد و در قبال اين عمل به جز استفادهاى كه براى آخرين بار از آن حق براى فروختن خودش مىكند از هر نوع استفاده ديگرى كه مىتوانست در آتيه به عنوان يك فرد آزاد از آزاد بودنش بكند چشم مىپوشد بنابراين چنين شخصى با همان عملى كه درباره خودش انجام داده اصلى را كه توجيه كننده حق آزادى وى تا آخرين لحظه آزادىاش بوده است عملًا نقض كرده است. به عبارت ديگر اصل آزادى نمىتواند بشر را به آن درجه آزاد بگذارد كه از آزادى خود دست بردارد مفهوم آزادى اين نيست كه بتواند آزادانه خود را بفروشد و غلام حلقه به گوش ديگرى در بياورد».
(همان، ص ٣٦٠)
از منظر مكتب اسلام و تشيع آزاديهاى اجتماعى با همان سه عامل تحديد كننده حقوق فردى، حقوق الهى و حقوق اجتماعى مقيد مىگردد. به عبارت ديگر فرد در جامعه تا آن حد آزادى دارد كه آزادى وى موجب تعدى به حقوق فوق نگردد. در زمينه حفظ و رعايت حقوق الهى بايد حريم خصوصى و حريم عمومى را از يكديگر تمايز ساخت به عبارت در حوزه حريم خصوصى رفتار مغاير با شرع تنها در برابر خداوند و آن هم در عالم عقبى مسئوليت ايجاد مىكند و لاغير. اما در حوزه عمومى و در انظار مردم:
الف) اقليتهاى دينى حق دارند براساس عقايد دين متبوع خود رفتار نمايند اما اجازه نشر و ترويج عقايد خود را ندارند.
ب) مسلمانان در امور دينى كه
١- ب: بين علماى دينى اجماع نظر قطعى وجود دارد ملزم به رعايت شئونات دينى در ملأ عام مىباشند مثل عدم روزه خوارى در ماه مبارك رمضان.
٢- ب: بين علماى دينى اختلافنظر وجود دارد رفتار فرد در دايره موارد مورد اختلاف از آزادىكامل برخوردار است مثل تراشيدن ريش و ... و در پيشگاه خدا نيز ثواب و عقاب رفتار فرد براساس آراى عالم دينى مرجع فرد تعيين مىگردد.
نكته قابل توجه در خصوص آزاديهاى اجتماعى در اسلام پذيرش آثار طبيعى