بدهد. پيغمبر اكرم (ص) فرمود: «ان لاحى الاسلام ستدور فحبث ما دارالقرآن فدوروابه يوشك السلطان والقرآن ان يقتتلا و يتفرقا انه سيكون عليكم ملوك تحكمون لكم بحكم و لم يغيره فان اطعتموهم اضلوكم و ان عصبتموهم فتنوكم قالوا يا رسول‌اللَّه فكيف بناان ادركنا ذلك؟ فقال تكونوا كاصحاب عيسى (ع) نشروا بالمناشير و رفعوا على الخشب موت فى طاعةاللَّه عزوجل خير فى حيات فى معصيته اللَّه» (درالمنثور، ج ٢، ص ٣١)؛ رسول اكرم (ص) فرمود آسياى اسلام همچنان در چرخش است پس همواره بر محور قرآن بچرخيد. به زودى در جامعه اسلامى جريان حاكم و قرآن با هم درگير مى‌شوند و از هم جدا مى‌گردند. به زودى پادشاهانى بر شما مسلط مى‌شوند كه براى شما بصورتى حكم مى‌كنند و بر غير شما حكم ديگرى مى‌رانند اگر از آنها پيروى كنيد گمراه مى‌شويد و اگر در برابر آنها عصيان كنيد شما را مى‌كشند، عرض كردند يا رسول‌اللَّه اگر ما آن زمان را درك كرديم بايد چه كنيم؟

رسول‌اللَّه (ص) فرمود همچون اصحاب مسيح باشيد كه با ارّه آنها را دو نيمه كردند و بر سر دارها برافراشته شدند مرگ را در راه فرمانبردارى خدا بهتر است از زندگى در معصيت پروردگار.

قيل لرسول‌اللَّه (ص) اىّ الجهاد احبّ الى‌اللَّه عزّوجلّ قال كلمة حق تقال لامام جائر (مسند احمد حنبل، ج ٥، ص ٢٥١)؛ از رسول خدا (ص) سؤال شد كدام جهاد در درگاه خدا محبوب‌تر است. فرمود: كلمه حقّى كه در برابر زمامدار ستمگر گفته شود.

ملاحظه شد كه اين تكليف براى جامعه اسلامى از نوع تكليفى كه نظامهاى دينى كليسايى قرون وسطايى براى مردم قائل بودند نيست. آنها مردم را در برابر حكومت مكلف مى‌دانستند كه فقط از اوامر و فرامين حكومت بدون چون و چرا اطاعت كنند و اين تكليف در برابر حكومت تكليف در برابر خدا بود. اما تكليف مشاركت‌سياسى براى‌مردم در جامعه‌اسلامى تكليف در برابر حكومت نيست بلكه تكليف در برابر خداست و اداى يك وظيفه شرعى است كه به اين وسيله مردم در حكومت صاحب نقش مى‌شوند نه مطيع محض و بى‌قيد و شرط. به تعبير ديگر اين تكليف براى مردم در حكومت حق‌زاست و مردمى كه به طور كامل به اين تكليف عمل مى‌كنند به طورى صاحب حقى مى‌شوند كه جريان حاكم در برابر آنها مسئول خواهد بود.