همين مبنا از اعمال و رفتار آزادانه فرد تا جايى كه به همنوعان ضررى نمى‌زند در مقابل كارشكنى‌هاى ديگران دفاع مى‌كند ولو اينكه نحوه رفتار فرد در نظر مخالفان ابلهانه يا اشتباه تلقى گردد.

٢- نتيجه منطقى دفاع از آزاديهاى فرد در اجتماع عبارت از اين است كه اجتماعاتى هم كه از افراد آزاد تشكيل شده است بايد تحت همين شرايط آزاد باشد به عبارت ديگر آزادى فردى لازمه‌اش اين است كه افراد بتوانند آزادانه و بى‌دغدغه خاطر براى انجام هر منظور يا هدفى كه منشأ زيان و خسارت براى ديگران نيست با هم متحد شوند. در اين خصوص فرض بر اين است كه اشخاصى كه جمعيت درست مى‌كنند به سن بلوغ قانونى رسيده‌اند و كسى آنها را با زور يا فريب وارد جمعيتى نكرده است. (همان، ص ٥٠)

جان استوارت ميل از دو عنصر مداخله دولتها و فشار افكار عمومى به عنوان مهم‌ترين عوامل تهديد كننده آزادى ياد كرده و لزوم حفظ و حراست آزادى در مقابل آنها را خاطر نشان كرده است. وى تعدى افكار عمومى را حتى در بعضى موارد از تعدى سياسى هم خطرناك‌تر دانسته است چرا كه به نظر او دولت داراى نمايندگى اكثريت اگرچه زورگو هم باشد لااقل فشار خود را تحت عنوان اكثريت به اقليت جامعه تحميل مى‌كند در حالى كه افكار عمومى كه غالباً هم دچار اشتباه مى‌شود عرصه را بدون هيچ مجوز قانونى بر افراد تنگ مى‌نمايد. وى در اين خصوص مى‌نويسد: «نبايد به جامعه اجازه داد كه تمام سرشتها و طبايع را به ميل و اراده خود يكسان و يكنواخت سازد مداخله افكار عمومى در استقلال فردى فقط تا حد معينى مجاز است. پيدا كردن اين حد و دفاع از آن در مقابل تجاوز افكار عمومى همان اندازه براى حسن اداره كارهاى بشرى لازم است كه حراست افراد در مقابل قدرت جابران سياسى». (همان، صص ٣٤- ٣٣)

جان استوارت ميل در پاسخ به اين سؤال مهم كه آيا انسان آزاد است كه از آزادى خود، دست بردارد يا به عبارت ديگر آيا فرد آزاد حق دارد از آزادى خود صرف نظر كند و خويشتن را به شكل غلامى زرخريد به ديگران بفروشد؟ پاسخ منفى مى‌دهد و يادآور مى‌شود: «آن انسانى كه حاضر مى‌شود خود را به شكل غلام‌