آموزش فلسفه - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٦٦ - تقسيم حركت براساس شتاب

١. حركت را مي‌توان براساس اختلاف انواع فاعل، به دو نوع طبيعي و ارادي تقسيم كرد.

٢. مهم‌ترين محور تقسيم حركت، بستر و مسافت آن است.

٣. حركت را مي‌توان از نظر تغير يا ثابت بودن سرعت، به سه قسم تقسيم كرد:

الف) حركت يك‌نواخت و بي‌شتاب؛

ب) حركت تندشونده و داراي سرعت افزاينده؛

ج) حركت كندشونده و داراي سرعت كاهنده.

٤. تغير تدريجي سرعت حركت را مي‌توان حركت ديگري روي حركت اول تلقي كرد كه مبدأ آن درجهٔ خاصي از سرعت، و منتهاي آن درجهٔ ديگري از آن، و بستر حركت، خود سرعت مي‌باشد.

٥. اين اقسام سه‌گانه را با علم حضوري در مورد كيفيات نفساني مي‌توان دريافت، و در ساير اشياء به كمك حس مي‌توان اثبات كرد.

٦. تكاملي دانستن هر حركت به اين معنا كه خود حركت از حيثيت حركت بودنش شدت و شتاب يابد، مستلزم انكار حركات يك‌نواخت و كندشونده است.

٧. حركت يك‌نواخت و كندشونده، منافاتي با تكامل متحرك ندارد، چنان‌كه وقتي آهنگ سياه شدن جسمي كند هم مي‌شود، بالأخره بر سياهي آن افزوده مي‌گردد.

٨. هيچ‌يك از تعاريف حركت منافاتي با وجود حركت يك‌نواخت و كندشونده ندارد؛ زيرا حداكثر چيزي كه از آنها استفاده مي‌شود حصول كمال و فعليت جديد براي متحرك است و اين معنا در حركات يك‌نواخت و كندشونده هم حاصل است.

٩. اما ممكن است از بعضي از تعاريف حركت چنين استنباط شود كه متحرك بايد در اثر حركت كامل‌تر شود، به‌طوري كه موقعيت آن بعد از حركت، بر موقعيت آن قبل از حركت برتري داشته باشد.

١٠. براساس اين استنباط، حركت نزولي، حركتي بالعرض و نتيجهٔ حركت تكاملي موجود ديگر شمرده شده است.