آموزش فلسفه - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٩ - مفهوم علت و معلول

با پذيرفتن كثرت در موجودات، اين سؤال پيش مي‌آيد كه آيا موجودات مختلف، ارتباطي با يكديگر دارند يا نه؟ و آيا وجود برخي از آنها متوقف بر وجود بعضي ديگر هست يا نه؟ و اگر هست چند نوع وابستگي وجودي داريم؟ و احكام و ويژگي‌هاي هركدام چيست؟

اما اگر كسي كثرت حقيقي موجودات را نپذيرفت ـ چنان‌كه ظاهر كلام صوفيه همين است‌ـ ديگر جايي براي بحث دربارهٔ ارتباط وجودي ميان موجودات متعدد باقي نمي‌ماند، چنان‌كه بحث دربارهٔ ساير تقسيمات وجود و موجود هم موردي نخواهد داشت.

در مبحث سابق اشاره كرديم كه اثبات تشكيك خاصي در وجود، متوقف بر اصولي است كه بايد در مبحث علت و معلول ثابت شود. اينك وقت آن فرا رسيده كه به مسائل مربوط به علت و معلول بپردازيم و اصول نام‌برده را نيز ثابت كنيم. ولي قبل از پرداختن به اين مطالب بايد توضيحي پيرامون مفهوم علت و معلول و كيفيت آشنايي ذهن با آنها بدهيم.

واژهٔ «علت» در اصطلاح فلاسفه به دو صورت عام و خاص به‌كار مي‌رود. مفهوم عام علت عبارت است از موجودي كه تحقق موجود ديگري متوقف بر آن است، هر‌چند براي تحقق آن كافي نباشد، و مفهوم خاص آن عبارت است از موجودي كه براي تحقق موجود ديگري كفايت مي‌كند.