ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٠٤ - گروه سوم

داشته و بطور طبيعى موجب تعلق خاطر آدمى بوده و محبت به وطن نه تنها ممنوع قلمداد نشده است ، بلكه چنانكه از آيات شريفه برمى آيد محروميت بى دليل از زندگى در وطن مى تواند موجب مقاومت و پيكار هم بوده باشد .
گروه سوم - آيات زيادى است كه با اشكال مختلف وطن را در موقع ناهموارى براى زندگى بطور عموم و زندگى معتقدانه به ايده آل دينى بالخصوص ، قابل طرد و مهاجرت از آن را مطلوب معرفى ميكند ، مانند : ( « إِنَّ الَّذِينَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلائِكَةُ ظالِمِي أَنْفُسِهِمْ ، قالُوا فِيمَ كُنْتُمْ قالُوا كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِي الأَرْضِ قالُوا أَ لَمْ تَكُنْ أَرْضُ الله واسِعَةً فَتُهاجِرُوا فِيها فَأُولئِكَ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ وَساءَتْ مَصِيراً » ) [١] ( كسانى را كه فرشتگان در حالى كه ستم به خود روا داشته‌اند ، در مى يابند ، بآنان مى گويند در چه حال بوديد آنان به فرشتگان پاسخ مى دهند كه مادر روى زمين بينوايان بوده‌ايم . فرشتگان مى گويند : مگر زمين خدا پهناور نبود كه مهاجرت كنيد [ تا ستمديده واقع نگرديد ] جايگاه آن مردم كه بخود ستم روا داشته‌اند ، دوزخ و پايان كارشان بد است . ) در اين آيه صريحاً كسانى را كه در وطن مظلوم شده ، توانايى مهاجرت داشته‌اند ولى مهاجرت نكرده‌اند ، توبيخ فرموده است ، بلكه از آن جهت كه وعدهء آتش دوزخ بآنان داده شده است ، مرتكب گناه كبيره گشته‌اند . در جاى ديگر مى فرمايد : ( « وَما لَكُمْ لا تُقاتِلُونَ فِي سَبِيلِ الله وَالْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجالِ وَالنِّساءِ وَالْوِلْدانِ الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنا أَخْرِجْنا مِنْ هذِه الْقَرْيَةِ الظَّالِمِ أَهْلُها وَاجْعَلْ لَنا مِنْ لَدُنْكَ وَلِيًّا وَاجْعَلْ لَنا مِنْ لَدُنْكَ نَصِيراً » ) [٢] ( چه شده است بشما كه

[١] النساء آيهء ٩٧
[٢] النساء آيهء ٧٥