ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٦٣ - ٥ - اشراف غير مستقيم

٦ - اشراف مستقيم
٦ - اشراف مستقيم بدون ترديد اين نوع اشراف به پديدهء شناخت نزديكتر است از نوع يكم كه اشراف غير مستقيم مى باشد . كوششهاى تجزيه اى در قلمرو علوم در جستجوى اشراف مستقيم به موضوع صرف مى شود ، يعنى تكاپوهاى تجزيه اى براى تفكيك موضوع از پديده هايى است كه به نوعى از انواع با موضوع در حال ارتباطند ، مانند علتها و شرايط و زمينه‌ها و پديده‌هاى همزمان و غيره و فقط با اين تكاپو است كه مى توان بر خود موضوع با قطع نظر از هر چيز ديگر كه پيرامون آن موضوع را چه با ضرورت جبرى و چه با وسيلهء تموجاتى كه در حوزهء آن موضوع بوجود آمده و حوزهء آنرا پر كرده‌اند ، اشراف حاصل نمود .
٧ - آيا اشراف مستقيم حقيقى بر موضوعات امكانپذير است
٧ - آيا اشراف مستقيم حقيقى بر موضوعات امكانپذير است با نظر به اين كه واحدهائى كه در جهان عينى و قلمرو درونى بجهت استمرار حركت و تحول حالت ميعان دارند ، لذا اين واحدها قراردادى محض يا واحدهاى انتخابى از طرف درككننده مى باشند . آب يك واحد است كه در جهان عينى براى شناخت مطرح مى گردد ، آيا واقعاً آب يك واحد حقيقى ايستا است كه با اشراف بر آن مى توان همهء هويت آب را در همهء حالات و شرايط درك كرد پاسخ ما به اين سؤال قطعاً منفى است و نيازى به اثبات ندارد ، زيرا آب يك واحد است كه در درجه اى از حرارت معين در فضائى مشخص ، تركيب يافته از اكسيژن و هيدرژن با نسبت مخصوص ، با داشتن اجزاء اتمى دو عنصر ، قابل جوشيدن در درجه اى معين از حرارت و غير ذلك ميباشد اگر اين واحد را كه آب ناميده مى شود ، در مجموعه اى از اجزاء و روابط در طبيعت با حالات گوناگون مورد محاسبه قرار بدهيم ، خواهيم ديد آنچه را كه ما بعنوان يك واحد ايستا بنام آب تلقى كرده‌ايم ، بوسيلهء ارتباط تفاعلى