ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٣٠٧ - ٩ - يقين

مقايسهء نابجائى است كه برخى از مكتبهاى روانشناسى امروزى براى تفسير « من » انجام مى دهند . دليل بطلان مقايسهء مزبور اينست كه : اولا - درون سيب داراى يك جزء يا يك فعاليت آگاهانه اى نيست كه مديريت مجموع اجزاء سيب را بعهده بگيرد ، در صورتى كه انسان در درون خود داراى عامل مديريت آگاهانه است كه انكار آن . جز نيهيليستى چيز ديگرى نيست .
ثانياً - ما مى توانيم مجموع اجزاء برونى و مادى را براى بررسى مطرح نمائيم ، اين بررسى كننده بدون ترديد يك جزء مادى از مجموع اجزاى ما نيست زيرا دست نمى تواند در بارهء چشم و رابطه آن با مغز و ديگر اجزاى بدن بررسى نمايد . ممكن است گفته شود : اين بررسى كننده يكى از فعاليتهاى مغزى ما است ، مانند انديشه و تعقل . اين مطلب درست است ، ولى در آن هنگام كه اجزاء و فعاليتهاى درونى خود را براى بررسى مطرح مى كنيم ، اين بررسى كننده چيست اگر گفته شود . يكى از فعاليتهاى مغزى ما است . اين پاسخ صحيح نيست ، زيرا فرض اينست كه ما همهء اجزاء و فعاليتهاى درونى خود را مطرح كرده‌ايم و هر گونه فعاليتهاى مغزى تحت بررسى و مقايسه قرار گرفته است ، لذا هيچ يك از آنها نمى تواند بعنوان بررسى كننده و داور از موقعيت خود كه شبيه به شخص مورد محاكمه است ، كنار رفته و موقعيت دادستانى برخود بگيرد . باز ممكن است گفته شود : يكى از فعاليتهاى بسيار ظريف و رشد يافتهء مغزى است كه با نظر به اصول و قوانين اندوخته شده ، اين كار بررسى و داورى را بعهده مى گيرد . اين احتمال هم صحيح نيست ، زيرا ما مى توانيم شاهد يك بررسى و داورى بالاترى در درون خود باشيم كه هرگز احتمال مزبور نمى تواند آنرا توجيه نمايد و آن بررسى و داورى بدين شكل است كه همهء موجوديت درونى را يك طرف و آن فعاليت ظريف و رشد يافته را در طرف ديگر قرار داده به بررسى اين مسئله مى پردازيم كه آيا فعاليت ظريف