ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٠٥ - آيا ممكن است كرهء زمين روزى بشكل يك وطن واقعى براى عموم انسانها از هر نژاد و هر مكتب كه بوده باشند در آيد

نمى جنگيد در راه خدا و در راه بينوايان از مردان و زنان و فرزندان كه مى گويند : اى پروردگار ما ، ما را از اين آبادى كه اهلش ستمكارانند بيرون كن و نجاتمان ده و براى ما از نزد خود ولى و سلطه و ياورى عطا فرما . ) در اين مضامين آياتى با اشكال مختلف در قرآن ديده مى شود . ما محصول اين آيات را بطور اختصار متذكر مى شويم : ١ - وطن و ديار ، يك چيز خيالى نيست ، بلكه حقيقتى دارد و علاقهء انسان به وطن طبيعى است .
٢ - وطن انسان بطور طبيعى قابل دفاع است .
٣ - اخراج يك فرد يا يك گروه را از وطن خود بدون علت ممنوع است .
٤ - مبارزه در راه وطن و مبارزه در حفظ آن مطلوب است .
٥ - اگر وطن براى يك انسان ناهموار باشد و شخصيت انسانى و ايده ئولوژيكى او را مختل نمايد ، بايد علاقهء خود را از وطن ببرد و در صورت عدم توانايى اصلاح آن ، وطن را ترك كند و مهاجرت نمايد .
مادهء ٢٩ از اعلاميهء جهانى حقوق بشر نيز چنين مى گويد : « هر كس در مقابل آن جامعه اى وظيفه دارد كه رشد آزاد و كامل شخصيت او را ميسر سازد . . . » [١] و چنانكه در اول مباحث وطن اشاره كرديم : آشيانهء طبيعى ميهن محبوبتر از آشيانهء بدن و خانواده نيست و ما مى بينيم كه اين دو آشيانه تابع تكامل روحى و شخصيت انسانى ميباشد ، نه اين كه انسان پيرو آن دو آشيانه قرار گرفته و در لانهء طبيعى خود سقوط نمايد .
آيا ممكن است كرهء زمين روزى بشكل يك وطن واقعى براى عموم انسانها از هر نژاد و هر مكتب كه بوده باشند در آيد پاسخ مثبت باين سؤال پيش از پاسخ مثبت بسؤالات زير امكانپذير نمى باشد .

[١] اعلاميه جهانى بشر ماده ٢٩ .