ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٣٢ - شناخت و انواع و ابعاد آن - شناخت قابل مشاهده عينى نيست

اين تأخير براى آن است كه نخست با مقدارى از مسائل مربوط به شناخت آشنائى پيدا كنيم ، سپس وارد تعريف شناخت شويم .
انواع عامل شناخت
انواع عامل شناخت پديدهء شناخت مانند ديگر پديده‌هاى جهانى برونى و درونى معلولى است كه بدون علت بوجود نمى آيد ، رويدادهاى جهان برونى و درونى در امكان ناپذير بودن تصادف و اتفاق مساوى است . پس شناخت هم كه يك رويداد درونى يا ذهنى است از اين قانون مستثنى نمى باشد . عواملى كه موجب بروز اين پديده مى گردند ، متنوع مى باشند . از آن جمله :
١ - جبر طبيعى حسى و ذهنى براى شناخت ابتدائى
١ - جبر طبيعى حسى و ذهنى براى شناخت ابتدائى طبيعت انسانى با ساختمان حسى و ذهنى كه دارد در ارتباط با جهان خارجى انواعى از تأثيرات و تأثرات را از خود بروز مى دهد ، كه يكى از آنها پديدهء شناخت به مفهوم عمومى آن است . اين جبر طبيعى بر مبناى سه عنصر اساسى به جريان مى فتد : عنصر يكم - ساختمان مخصوص ذهن و حواس .
عنصر دوم - جهانى بيرون از ذهن و حواس .
عنصر سوم - برقرار شدن ارتباط ميان دو عنصر مزبور .
در هر يك از عناصر سه گانه مباحث و تحقيقاتى فراوان از ديدگاههاى گوناگون مطرح مى شود . ما در اين بررسى تنها به بيان چگونگى جبر طبيعى عنصر سوم كه محصولى بنام شناخت ابتدائى را بوجود مى آورد ، مى پردازيم بديهى است كه اگر حواس و ذهن آدمى سالم و معتدل بوده باشد ، بمجرد اين كه مانعى ميان آنها و جهان خارجى وجود نداشته باشد ، رابطه ميان طرفين برقرار گشته ، انعكاسى از ديدنىها و شنيدنىها و ملموسات و غيره به وسيلهء حواس وارد مغز آدمى گشته و شناخت يا مقدمات و شرايط آنرا بوجود خواهد آورد .