ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٥٣ - ضرورت تنظيم و تصفيهء حواس براى تصحيح ارتباط ذهن با واقعيات

كرده و چيزى را بعنوان احساس مذهبى پيدا نكرده است ، از نظر علمى صحيح نيست ، زيرا اين شخص با مقدارى از اصول پيش ساخته در بارهء ريشه مذاهب ، درون خود را بررسى و تحليل نموده است ، مانند اصالت غريزهء جنسى و غيره و آنگهى خود اين شخص وضع روانى خود را براى ما كاملا توضيح داده و گفته است : « من براى بحث در اين قبيل مطالب توزينناپذير خود را ناراحت مى يابم و به اين ناراحتى همواره اقرار دارم » [١] اين جمله با كمال صراحت حق اظهار نظر را در بارهء حس مذهبى و ايمانى و عرفانى از فرويد بكلى سلب ميكند ، زيرا او با اين اعتراف با نوعى آلرژى ( حساسيت منفى ) در بارهء مذهب انديشيده است . چنين انديشه‌ها ، ضد تقواى علمى است كه شرط اساسى دانش و اعتبار و ارزش يك دانشمند است .
ضرورت تنظيم و تصفيهء حواس براى تصحيح ارتباط ذهن با واقعيات مباحث و تحقيقاتى كه در بارهء پديدهء شناخت بوسيلهء محققان مطرح مى شود ، بطور مستقيم تنظيم و تصفيه شناخت را مورد اهميت قرار نمى دهند اين تنظيم و تصفيه در هر دو قلمرو بايد انجام بگيرد : قلمرو درككننده و قلمرو دركشونده .
١ - قلمرو درككننده - عبارتست از حواس و وسائل كمكى كه براى توسعه و دقت بيشتر در واقعيات ساخته ميشوند . و همچنين ذهن بشرى كه از شناخت - هاى حاصله از حواس و ابزار كمكى بهره بردارى نموده آنها را وارد قلمرو علم و معرفتهاى جهانبينى مى نمايد . اهميت تصحيح كار حواس را از آنجا مى توان فهميد كه شناخت واقعيتهاى مربوط به حواس ، محصول ارتباط آنها با واقعيتها است . كمترين اختلال در حواس بدون ترديد واقعيت را دگرگون

[١] مأخذ مزبور ص ٩٢ .