شتاب كند؛ در حدّى كه عرف او را تارك آن نداند. بنابر اين، پاسخگويى پس از اتمام كلمه يا كلام در صورتى كه سلام در اثناى آن صورت گرفته باشد، ضررى به فورى بودن نمى‌رساند.(٢٢)

بنابر قول مشهور، پاسخ سلام بايد به گونه‌اى باشد كه سلام كننده آن را بشنود؛(٢٣)ليكن برخى در وجوب آن ترديد كرده‌اند؛(٢٤)بلكه بعضى در حال نماز، پاسخ آهسته را نيز جايز دانسته‌اند.(٢٥)

پاسخ سلام كودك مميّز نيز واجب است؛ ليكن در صورتى كه سلام بر جمع باشد، در جواز اكتفا به پاسخ وى، اختلاف است.(٢٦)برخى، پاسخ دادن به سلام كودك مميّز را واجب ندانسته‌اند.(٢٧)

در اينكه پاسخ سلام كافر واجب است يا نه اختلاف است.(٢٨)

بنابر قول به حرمت سلام كردن زن بر مرد نامحرم و عكس آن، آيا در صورت سلام كردن، پاسخ آن واجب است يا نه مسئله اختلافى است.(٢٩)

پاسخ به سلام كتبى (نامه) واجب نيست؛ هرچند مستحب است؛(٣٠)ليكن بنابر قول به وجوب جواب نامه، پاسخگويى به سلام مندرج در آن نيز واجب خواهد بود.(٣١)

پاسخگويى به سلام با واسطه واجب نيست؛ هرچند استحباب دارد و مستحب است پاسخ دهنده خطاب به واسطه بگويد: «عليك و عليه السّلام».(٣٢)برخى، در اين فرض نيز رد سلام را واجب دانسته‌اند.(٣٣)

پاسخ دادن به سلام غلط نيز واجب است، مگر آنكه غلط به حدّى فاحش باشد كه عنوان سلام و تحيت بر آن صدق نكند.(٣٤)

چگونگى پاسخ:پاسخ به سلام در غير حال نماز با لفظ «عليكم» يا «عليك السّلام» تحقق مى‌يابد؛ ليكن در اينكه منحصر به كيفيت ياد شده است يا به ديگر صيغه‌ها نيز، همچون «سلام عليكم» محقق مى‌شود، اختلاف است.(٣٥)

بنابر قول مشهور، در جواب سلام كافر «عليك» گفته مى‌شود؛(٣٦)ليكن در وجوب اكتفا به آن و عدم ضميمه «سلام» يا جواز پاسخ به غير آن، اختلاف است.(٣٧)

(٢٢)ذخيرة المعاد/ ٣٦٧ ؛ الحدائق الناضرة ٩/ ٨١
(٢٣)ذخيرة المعاد/ ٣٦٦ ؛ جواهر الكلام ١١/ ١٠٨
(٢٤)مجمع الفائدة ٣/ ١١٩ ـ ١٢٠
(٢٥)المعتبر ٢/ ٢٦٤
(٢٦)الحدائق الناضرة ٩/ ٧٥ ـ ٧٦ ؛ مستند الشيعة ٧/ ٧١ ؛ جواهر الكلام ١١/ ١٠٧
(٢٧)مفتاح الكرامة ٤/ ٩٦٧ ـ ٩٦٨
(٢٨)٩٧٢ ـ ٩٧٣ ؛ مستند الشيعة ٧/ ٧٤
(٢٩)مفتاح الكرامة ٤/ ٩٧٢ ؛ جواهر الكلام ١١/ ١١٧ ـ ١١٨
(٣٠)جواهر الكلام ١١/ ١١٠ ـ ١١١
(٣١)الحدائق الناضرة ٩/ ٨٢ ؛ مستند الشيعة ٧ / ٧٣
(٣٢)الحدائق الناضرة ٩ / ٨٢
(٣٣)مستند الشيعة ٧/ ٧٣
(٣٤)٦٩ ؛ جواهر الكلام ١١/ ١٠٧ ؛ العروة الوثقى ٣/ ١٩
(٣٥)الحدائق الناضرة ٩/ ٧٠ ـ ٧١ ؛ مفتاح الكرامة ٤/ ٩٧٣ ـ ٩٧٤ ؛ جواهر الكلام ١١/ ١١٤ ـ ١١٥
(٣٦)مستند الشيعة ٧/٧٤
(٣٧)٧٤ ؛ مفتاح الكرامة ٤/٩٧٣ ؛ مستمسك العروة ٦/ ٥٦٩ ـ ٥٧٠