چنانچه حاجى پس از گرفتن سه روز روزه، در ماه ذيحجه به قربانى دسترسى پيدا كند، بنابر قول اكثر،(٩)بلكه مشهور(١٠)و بلكه اجماع ادعا شده،(١١)قربانى كردن بر او واجب نيست، هرچند افضل است.(١٢)برخى، صرف شروع در روزه را در ثبوت حكم ياد شده (عدم وجوب قربانى) كافى دانسته‌اند.(١٣)

بنابر قول مشهور، در هفت روز روزه‌اى كه در وطن گرفته مى‌شود، تتابع شرط نيست و شخص مى‌تواند آن را پراكنده و با فاصله بگيرد.(١٤)

اگر شخصى كه ده روز روزه بر او واجب است، به وطن خود مراجعت نكند، بلكه در مكّه اقامت گزيند، به مقدارى كه بازگشت به وطنش زمان مى‌برد، صبر، و سپس اقدام به گرفتن هفت روز روزه مى‌كند، مگر آنكه طول زمان بازگشت بيش از يك ماه باشد، كه در اين صورت پس از گذشت يك ماه، روزه مى‌گيرد.(١٥)برخى گفته‌اند: روزه گرفتن بايد پس از سپرى شدن مدت زمان بازگشت ـ هرچند بيش از يك ماه ـ باشد و يك ماه ملاك نيست.(١٦)برخى به عكس آن قائل شده و يك ماه را ملاك دانسته‌اند.(١٧)

كسى كه روزه بر او واجب شده و با تمكّن از گرفتن روزه آن را ترك كرده اگر بميرد آيا بر ولىّ ميّت، تنها گرفتن سه روز روزه از طرف او واجب است يا همه ده روز؟ مسئله اختلافى است.(١٨)

حاجىِ فاقد قربانى در صورتى كه بهاى آن را داشته باشد، بنابر قول اكثر،(١٩)بلكه مشهور(٢٠)بايد بهاى قربانى را نزد كسى امانت بگذارد تا حيوانى بخرد و از طرف او در ماه ذيحجه قربانى كند و در صورت عدم امكان در آن سال، در ذيحجه سال بعد انجام دهد.(٢١)برخى، به صرف يافت نشدن قربانى، روزه را واجب دانسته‌اند، هرچند بهاى آن را داشته باشد.(٢٢)از برخى قدما، تخيير بين روزه گرفتن و صدقه دادن بهاى قربانى، و بين امانت گذاشتن آن نزد كسى جهت خريدن قربانى، نقل شده است.(٢٣)

(١٠)الحدائق الناضرة ١٧/ ١٤١
(١١)الخلاف ٢/ ٢٧٧
(١٢)جواهر الكلام ١٩ / ١٨٣ ـ ١٨٥
(١٣)الخلاف ٢/ ٢٧٧ ؛ كتاب السرائر ١/ ٥٩٤ ؛ تذكرة الفقهاء ٨ / ٢٧٨
(١٤)جواهر الكلام ١٩ / ١٨٥ ـ ١٨٦
(١٥)١٨٧
(١٦)المهذب ١ / ٢٠١
(١٧)الإقتصاد/ ٣٠٨
(١٨)النهاية/ ٢٥٥ ؛ كتاب السرائر ١/ ٥٩٢ ـ ٥٩٣ ؛ تذكرة الفقهاء ٨/ ٢٧٧ ـ ٢٧٨ ؛ الروضة البهية ٢/ ٢٩٩ ـ ٣٠٠ ؛ جواهر الكلام ١٩/ ١٨٩ ـ ١٩٠
(١٩)مدارك الأحكام ٨/ ٤٦
(٢٠)الحدائق الناضرة ١٧/ ١١٧
(٢١)جواهر الكلام ١٩/ ١٦٤ ـ ١٦٥
(٢٢)كتاب السرائر ١/ ٥٩٢
(٢٣)مختلف الشيعة ٤/ ٢٧١ .
(٨)ذخيرة المعاد/ ٦٧٣ ؛ مفاتيح الشرائع ١/ ٣٥٨ ؛ كشف اللثام ٦/ ١٤٧ ؛ رياض المسائل ٦/ ٤٦٦ ـ ٤٦٧ ؛ مستند الشيعة ١٢/ ٣٥٣ ـ ٣٥٤ ؛ جواهر الكلام ١٩ / ١٨٠
(٩)مدارك الأحكام ٨ / ٥٥ ـ ٥٦