سبيل در لغت به معناى راه و سبيل اللّه‌ به معناى راه خداوند متعال است. مراد از آن راه منتهى به پاداش و رضاى حق تعالى است. بنابر اين، سبيل اللّه‌ عبارت است از هر عمل نيكى كه موجب تقرب به خداوند است، به شرط آنكه علاوه بر برخوردارى از ثواب و تقرب به خداوند، مصلحتى بر آن مترتب باشد؛ خواه آن مصلحت در ارتباط با مسلمانان باشد، مانند ساختن پل، بيمارستان، مدرسه و مسجد و يا در ارتباط با اسلام و مجد و عظمت آن، همچون جهاد و يا تعظيم شعائر الهى، از قبيل تشكيل مجالس وعظ و بيان فضائل و مصائب اهل بيت عليهم السلام و فرستادن افراد به حج.(١)در اينكه آيا لازم است مصلحت مترتب بر عمل نيك، مصلحت نوعى باشد، مانند مثالهاى ياد شده يا ترتب مصلحت شخصى نيز كفايت مى‌كند، مانند اصلاح بين زوج و زوجه يا پدر و فرزند، اختلاف است.(٢)برخى قدما سبيل اللّه‌ را به جهاد مشروع و مجاهدان اختصاص داده‌اند.(٣)اين عنوان در باب زكات و به مناسبت در باب وقف و وصيت آمده است.

زكات:از مصارف هشت گانه زكات، سبيل اللّه‌ است. مراد از سبيل اللّه‌ به قول مشهور، معناى عام آن ـ كه در بالا گذشت ـ مى‌باشد؛(٤)ليكن برخى قدما آن را به جهاد اختصاص داده‌اند كه بدان اشاره شد.

در مستحقان زكات ايمان معتبر است و دادن زكات به غير مؤمن (غير شيعه دوازده امامى) جايز نيست؛ ليكن در سهم سبيل اللّه‌ دادن آن به غير مؤمن به جهت دفع شرّ وى از مؤمنان جايز است.(٥)چنان كه در مستحق سهم سبيل اللّه‌ از رزمندگان و مجاهدان، فقر و نياز شرط نيست؛ از اين رو، پرداخت زكات از سهم ياد شده به آنان جايز است؛ هرچند بى نياز باشند؛(٦)ليكن بنابر قول به تعميم سبيل اللّه‌ به غير مجاهدان، آيا در ساير مستحقان زكات از سهم سبيل اللّه‌، نياز شرط است يا نه، مسئله اختلافى است.(٧)برخى گفته‌اند: به كسى كه فقير شرعى نيست (بالفعل يا بالقوه به اندازه هزينه يك سال زندگى مال دارد)، ليكن بدون دريافت زكات، توانايى رفتن به حج يا زيارت و مانند آن را ندارد،

(١)المهذب ١/ ١٦٩ ؛ مسالك الأفهام ١/ ٤١٩ ؛ جواهر الكلام ١٥/ ٣٦٨ ؛ موسوعة الخوئى ٢٤/ ١١١ ـ ١١٤ ؛ مدارك العروة ٢٢/ ٤٤٠
(٢)العروة الوثقى ٤/ ١٢٠ ـ ١٢١ ؛ موسوعة الخوئى ٢٤/ ١١٤ ؛ مهذب الأحكام ١١/ ٢١٢
(٣)المقنعة/ ٢٤١ ؛ المراسم العلوية/ ١٣٢
(٤)جامع المقاصد ٩/ ٨٩ ؛ جواهر الكلام ١٥/ ٣٦٨
(٥)جواهر الكلام ١٥/ ٣٧٠ ؛ العروة الوثقى ٤/ ١٢٤ ؛ موسوعة الخوئى ٢٤/ ١٣٤ ـ ١٣٥
(٦)جواهر الكلام ١٥/ ٣٧١
(٧)مسالك الأفهام ١/ ٤٢٠ ؛ مدارك الأحكام ٥/ ٢٣١ ـ ٢٣٢ ؛ الحدائق الناضرة ١٢/ ٢٠١ ـ ٢٠٢ ؛ جواهر الكلام ١٥/ ٣٧٠ ـ ٣٧١