مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٣٧٧ - معنای مَثل معروف رَجَعَ بِخُفَّی حُنَینٍ

فاستحیَی الفَتی و قال: ما أَردتُ منکَرًا، وا سَوْأَتاه!

قالتْ: صدقتَ! فکأنَّها استَحیَتْ من تَسَرُّعها إلی تُهمَتِه.

فارْتَحَلَ، فأتی النعمانُ فَحَباه و أکرمه. فلمّا رَجَع نزل علی أخیها، فبینا هو مقیمٌ عندَهم تَطَلَّعت إلیه نفسُها و کان جمیلًا. فأَرسَلَت إِلیه أَن اخْطُبنی إن کان لک إلَیَّ حاجةٌ یومًا من الدَّهر [فإنّی سریعة إلی ما ترید]، فخَطَبَها و تزوَّجها و سارَبِها إلَی قومِه.

یُضرَب لمن یتکلّمُ بکلامٍ و یریدُ به شیئًا غیرَه.»[١]

[معنای مَثل معروف: رَجَعَ بِخُفَّی حُنَینٍ]

راجع به مثل معروف: «رَجَعَ بِخُفَّی حُنَین» که در عرب مشهور و ضربالمثل است برای افراد خاسر و زیانکاری که رنج زیاد تحمّل نموده و چیزی عائد آنها نگشته است، در کتاب تاج العروس در مادّۀ «خفَّ» فرماید:

«و قولهم: رجع بِخُفَّی حُنَینٍ. قال أبوعُبَید: أصله ”ساوَمَ أعرابیٌّ حُنینًا الإسکاف“ و کان من أهل الحیرة، ”بخفّین حتّی أغْضَبَه،“ فأراد غیظَ الأعرابیّ، ”فلمّا ارتحل الأعرابیُّ أخذ حُنَینٌ أحَدَ خفیّه، فطرحَه فی الطّریق، ثمّ ألقی الآخَرَ فی موضعٍ آخرَ. فلمّا مرّ الأعرابی بأحدهما قال: ما أشبه هذا بخفّ حنینٍ، و لو کان معه الآخَرُ لأخذتُه، و مضَی. فلمّا انتهی إلی الآخَر ندِم علی ترکه الأوّلَ ـ و قد کَمَن له حنینٌ ـ فلمّا مضَی الأعرابی فی طلب الأوّل عَمَدَ[٢] حنین إلی راحلته و ما علیها، فذهب بها، و أقبل الأعرابی و لیس معه إلّا خُفّان. فقیل“ أی قال له قومه: ”ماذا جئتَ به من سفرک؟

[١]ـ جنگ ١٦، ص ١٨٢.

[٢]ـ [أقرب الموارد: «عَمَدَ إلیه: قَصَد.» (محقّق)]