مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٣٣٠ - احوال کپرنیک مؤسس هیئت جدید و نظرات او

أُقلیدس، تحریر اُکَر مانالاوس، تحریر اُکَر ثاوذوسیوس، شرح إشارات ابن سینا.

وفاتش در سال ٦٧٢ ه‌ (١٢٧٣ م).»

[احوال چغمینی و کتاب معروفش در هیئت]

در صفحه ١٢٥ از گاهنامه ٧ گوید:

«چغمینی[١] محمود بن محمّد بن عمر متوفّی ٧٤٥ ه‌ (١٣٤٥ م) یکی از هیئت‌دانان متأخّرین محسوب می‌شود. کتاب معروفش در هیئت قدیم به چغمینی مشهور می‌باشد.

این کتاب را قاضی‌زادۀ رومی[٢] شرح نموده است.»

[احوال کپرنیک مؤسس هیئت جدید و نظرات او]

در صفحه ١٣٣ از گاهنامه ٧ گوید:

«کپرنیک[٣] منجّم بزرگ لهستانی (١٤٧٣ ـ ١٥٤٣) مسیحی است که در تعقیب نظریّه بطلمیوس و دقّت زیادی که در مجسطی نموده بود، پس از تصوّر افلاک متعدّده عاجز شد و به حرکت زمین به گرد آفتاب قائل گردید و اصول هیئت قدیم را برهم زد.

کپرنیکاوّلین کسی است که در قرون اخیره معتقد به حرکت زمین گردیده؛ او را مؤسّس هیئت جدید می‌دانند.

و راه توجّه کپرنیک به حرکت زمین به واسطۀ رصد حرکات متضادّه بوده؛ چه او مطابق اصول هیئت بطلمیوس برای هر حرکتی که از سیّارات مشاهده می‌نمود فرض فلکی می‌کرد، تا به جائی که ضبط حرکات و افلاک برای وی سخت

[١]ـ چغمین قریه‌ای است از بلاد خوارزم در قسمت شرقی بحر خزر.

[٢]ـ متوفّی در اواسط قرن نهم هجرت.

[٣]ـ Nicolas Copernic.