مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٣٢٨ - احوال بطلمیوس و نظرات او

افلاک مختلفه دیگری قائل شد و ١٢٢٢ ستاره رصد نموده، طول و عرض فلکی هر یک را در مجسطی نوشت.

زمان رصد[١] در ١٣٩ مسیحی موافق ٤٥١ اسکندری بوده که تا حال ١٧٨٩ سال می‌شود.

هیئت بطلمیوس تا ٤٠٠ سال قبل طرف قبول عموم حکماء بود تا آنکه کپرنیک رسید. (شرحش خواهد آمد).

خلاصه، بطلمیوس مقام ارجمندی در ریاضی و نجوم و جغرافیا دارد که در این مختصر نمی‌گنجد. از بطلمیوس کتابی در هندسه و کتابی در نجوم (مجسطی) و کتابی در جغرافیا باقیمانده که به أغلب ألسنه ترجمه شده است، و تدقیق علماء قرون اخیره تمام از روی مجسطی بوده.

بطلمیوس چند دلیل برای کرویّت زمین اقامه کرد که یکی مخفی شدن کشتی است به تدریج از نظر ساکنین ساحل؛ چه اگر زمین کروی نمی‌بود باید یک‌مرتبه مخفی یا ظاهر شود.

و دیگر: شرح دلیل ارسطو راجع به مسافرت به سمت جنوب و شمال، که هرچه به سمت شمال پیش می‌رویم کواکب جنوبی مخفی، و هرچه به جنوب آئیم صور شمالی غیر مرئی می‌شوند؛ و نیز از طرف مشرق و مغرب.

و دیگر از ادلّۀ بطلمیوس طلوع و غروب آفتاب است که اگر زمین کروی نمی‌بود، در تمام امکنه باید یک‌وقت آفتاب طلوع و یک‌وقت غروب نماید و حال آنکه متفاوت است.»

[١]ـ در تحریر مجسطی بدین عبارت می‌نویسد که: «أقول: هی سَنةُ خمسٍ و ثمانین و ثَمانِ‌مِائةٍ لِبُختُ‌نَّصَّر، و سَنةُ إحدَی و خَمسین و أربع‌مائةٍ لِمَمات اسکندر.» ١٢٩٨ مسیحی که شروع می‌شود سالِ ٢٦٧٥ تاریخ بُختُ نَّصَّر و ٢٢٣٩ اسکندری است؛ در اغلب مجسطی‌ها احدی و ستین و أربع‌مِائة نوشته و در نسخ صحیحه ٤٥١.