مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٣١٢ - توضیح برخی اصطلاحات علم هیئت

کیفیّت پیدا کردن قمر را در هر یک از بروج دوازده‌گانه

فإذا أردَت أن تعرف القمر فی أیِّ برج من هذه الأثنی عشر فانظر إلی ما مضی من أیّام الشّهر العربیّ کم هی و زد علیها بقدرها ثمّ زد علی المجموع خمسة و الذّی یجتمع قَسِّمْه علی البروج خمسة، خمسة و ابدأ بالبرج الذّی تکون الشّمس فیه فالقمر فی البرج الّذی لا یبقی له خمسة فإن بقی أقلّ من خمسة فالقمر فی ذلک البرج الّذی بقی له أقلّ من خمسة. مثلاً إذا کنتَ فی صفر و قد مضی منه عشرون یوماً فزد علیه مثلها تصیر أربعین ثمّ زِدْ علیها خمسة تصیر خمسة و أربعین فإذا کنتَ فی الخامس عشر من تموز مثلاً فالشّمس فی برج الأسد فابدأ به و اقسم الخمسة و الأربعین علیه و علی ما بعده خمسة خمسة فیتمّ من البروج تسعة آخرها الحَمَل فیکون القمر فی برج الثَّور و إذا کان قد مضی من صفر مثلاً سبعة عشر یوماً فأضف علیها مثلها تصیر أربعة و ثلاثین ثمّ زد علیها خمسة تصیر تسعة و ثلاثین فاقسمها علی الأبراج خمسة خمسة مبتدئاً ببرج الأسد الذی فیه الشّمس حتّی تنتهی إلی الدَّلْو فیتّم خمسة و ثلاثون و یبقی أربعة فالقمر فی برج الحُوت.[١]

[توضیح برخی اصطلاحات علم هیئت]

منطقه: دایره عظیمه‌ای است که از گردش یک نقطۀ موضوع روی کره، به فاصله مساوی از قطبین بدست آید.

مدار: دایره صغیره‌ای است که از گردش یک نقطۀ موضوع روی کره، به فاصله مختلف از قطبین بدست آید.

منطقه فلک اعظم: و آن را «معدّل‌النّهار» و «دایره استواء و اعتدال» گویند؛

[١]ـ جنگ ٢٠، ص ٢٥٠.