مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٢٩٦ - دربار&#١٧٢٨ مؤلِّف تفسیر

(المتوفّی حدودَ سنةِ ١٣٢٠) مُعتقدین أنّه تصنیفُ شیخِهم المذکورِ و هو نفسُه ذَکَر فیه أنّه فَرَغ مِن تألیفه سنةَ ١٣١١.

ولکن نَبَّهنی العالمُ البارعُ المعاصرُ السیّدُ حسین القزوینی الحائری: بانتحالٍ وَقَع فی هذا التفسیرِ یَکشِف عن کونه لِغیره و لو فی الجملة؛ فإنَّ ما أوردَه فی أوّله ـ مِن تَشقیق وجوهِ إعرابِ فَواتحِ السُوَرِ مِن الحروفِ المقطّعاتِ و أنهاءِ ‌تلک الشّقوقِ إلی ما یَبْهَرُ منه العقلُ ـ توجَدُ بتمام تفاصیلِها و عینِ عباراتِها فی رسالةِ الشّیخ علیِّبن أحمدَ المَهائمیّ الکَوکَنیّ النَّوائتیّ (المولود سنةَ ٧٧٦ و المتوفّی سنةَ ٨٣٥) المشهور ب‌”مَخدوم علیّ المَهائِمیّ“.

و قد ذَکَر ألفاظَ الرّسالةِ السیّد غلام‌علیّ آزادُ البلکرامیّ فی کتابه: سَبْحَة المَرجان (المؤلَّفِ سنةَ ١١٧٧ و المطبوعِ سنة ١٣٠٣) ‌وَ ذَکَر:

أنّ ”‌المَهائمَ“ بَنْدرٌ فی کوکن من نواحی دَکَن، و ”نَوائِت“ کثوابت قومٌ مِن قُریش نَزلوا إلی بِلاد د‌َکَنْ فی زَمن الحَجّاج؛ ـ إلی أن قال: ـ و بالجملة: المقدارُ المذکورُ مِن رسالة المَهائمیّ فی هذا التفسیر لیس جملةً و جملتین أو سَطْرًا و سَطرَین حتّی یُحتمَلَ فیه تواردُ الخاطرَین و توافقُ النَّظرَین؛ فهذا الانتحال ثَبّطَنا[١] عن الإذعان بصِدق النِّسبة إلی مَن اشتَهَر بأنَّه له ـ و اللهُ العالم ـ .» ـ انتهی.

أقول: هر کس در مطاوی کتاب بیان السّعادة مرور کند، می‌بیند که اصطلاحات فلسفی و عبارات حکماء متأخّرین همچون ملاّصدرای شیرازی در آن زیاد به کار رفته، و چنین تفسیری نمی‌تواند زمان تألیفش قبل از زمان ملاّصدرا بوده باشد؛ و در تفسیری که مجموع صفحاتش قریب هشتصد صفحه است، وارد کردن قریب چهار

[١]ـ [اقرب الموارد: «ثَبَطَه عن الأمر و ثبَّطَه: عَوَّقه و بَطَأَ به عنه؛ و فَسَّره الجوهریّ: بِشَغَلَه عنه و منه.» (محقّق)]