مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٢٥٧ - توضیح و شرحی دربار١٧٢٨ وحدت وجود، و معنای وحدت در کثرت و کثرت در وحدت
|
غیرتش غیر در جهان نگذاشت |
زان سبب عین جمله اشیاء شد[١] |
* * *
|
که یکی هست و هیچ نیست جز او |
وحده لا إله إلاّ هو[٢] |
* * *
|
جنبشی کرد بحر قلزم عشق |
صد هزاران حباب پیدا شد |
|
|
لیْسَ فی الدّارِ غیرَه دیّارٌ |
* * *
|
هر لحظه به شکلی بت عیّار برآمد |
دل بردُ و نهان شد |
|
|
هر دم به لباس دگر آن یار برآمد |
گه پیر و جوان شد[٣] |
إلی آخر ما قاله المولویُّ من هذا القبیلِ.
فإِنّ الکلَّ أثبتوا الکثراتِ ثمّ ذکروا تحقّقَها بحقیقة الوجود، لا بمقام الوجوب و إلّا لزِمَ التناقضُ فی کلامهم. و تلک الحقیقةُ ـ من حیث هی ـ منزّهةٌ عن جملة الکثرات و تمامِ القیودِ و الاعتباراتِ (حتّی اعتبارِ الإطلاق و قیدِ اللّابشرطیّة) و لذا صارت مَقْسمًا لجملة المقیَّدات و المطلقات (لا کمقسمیّةِ المفاهیم العامّة، و لا کمقسمیّة الأَجناس و الأَنواع، بل مقسمیّةً فوقَ ما نُدرکه مجهولةَ الکُنه کنفس تلک الحقیقة)؛ فاذا اعْتُبِرَتْ بشرطِلا کانت مقامَ الوجوب، و إِذا اعتبرت مطلقةً مقیّدةً بالإطلاق کانت مقامَ الفعل و مرتبةَ المشیّة و الصراط المستقیم بین الخلق و الحقّ، و
[١]ـ [دیوان فخرالدّین عراقی، ترجیع بند شماره ٢.
|
غیرتش غیر در جهان نگذاشت |
لاجرم عین جمله اشیاء شد (محقّق)] |
[٢]ـ دیوان هاتف اصفهانی، ترجیع بند.
[٣]ـ کلّیات شمس تبریزی.