مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٢٣٦ - کلام ملاّصدرا در کتاب
الإضطراریّ. و نِعم ما قال العارفُ الجامی:
|
تا بود باقی بقایای وجود |
کی شود صاف از کدر جام شهود |
|
|
تا بود پیوند جان و تن بجای |
کی شود مقصود کلّ برقع گشای |
|
|
تا بود قالب غبار چشم جان |
کی توان دیدن رخ جانان عیان»[١] |
[کلام ملاّصدرا در کتاب مبدأ و معاد راجع به تجرّد نفس]
مرحوم صدرالمتألّهین در مقدّمه کتاب مبدأ و معاد راجع به تجرّد نفس فرماید:
«فإنّ معرفةَ النّفس و أحوالَها اُمُّ الحکمة و أصلُ السّعادة؛ و لا یصِلُ إلی درجة أحَدٍ مِن الحکماء مَن لا یُدرِک تجرُّدَها و بقائَها علی الیقین، کإخوان جالینوس و إنْ ظَنَّهم الجاهلون حکیمًا. و کیف صار الرّجلُ موثوقًا به فی معرفة شیءٍ من الأشیاء بعد ما جَهِل بنفسه؟! کما قال أرسطاطالیس: ”أنّ مَن عَجَز عن معرفة نفسه فَأخلقُ بأن یعجزَ عن معرفة خالقه.“
فإنّ معرفتَها ذاتًا و صفةً و أفعالًا مِرقاةٌ إلی معرفةِ بارِئِها ذاتًا و صفةً و أفعالًا، لأنّها خُلقت علی مِثاله؛ فمَن لایعرفْ عِلمَ نفسه لایعرفْ علمَ بارئِه. و فی النّظم الفُرس:
|
ای شده در نهاد خود، عاجز |
کی شناسی خدای را، هرگز |
|
|
تو که در علم خود، زبون باشی |
عارف کردگار، چون باشی |
و فی الحدیث المروّی عن سیّد الأولیاء ”مَن عرف نفسَه فقد عرف ربَّه“ إیماءٌ إلی هذا المعنی؛ یعنی: مَن لم یعرف نفسَه لم یعرف ربَّه.
[١]ـ جنگ ٦، ص ٩٧.