مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٢١٧ - راجع به کیفیّت أسفار أربعه

[راجع به کیفیّت أسفار أربعه]

قال المولی صدرُ الدّین الشیرازی (قدّه) فی أوّل أسفاره، مجلّد ١، صفحة ١٣:

«و اعلمْ أنّ للسُّلّاک من العرفاء و الأولیاء أسفارًا أربعة:

أحدُها: السَّفَرُ من الخلقِ إلی الحقّ.

و ثانیها: السّفرُ بالحقّ فی الحقّ.

و السفرُ الثّالثُ: یُقابلُ الأوّلَ؛ لأنّه مِن الحقّ إلی الخلق بالحقّ.

و الرّابعُ: یُقابلُ الثّانیَ من وجهٍ؛ لإنّه بالحقّ فی الخلق.»[١]

أقول: چون عشق و مستی در سلوک فقط در سفر اوّل است و در بقیّۀ أسفار، طمأنینه و سَکینه و قرار است، بنابراین شعر خواجه حافظ:

[١]ـ [معاد شناسی، ج ٨، ص ٦٤: «و بدان که از برای سالکین راه خدا از عرفاء بالله و اولیای خدا چهار سفر است: اوّل: سفر از خلق به سوی حقّ؛ دوّم: سفر در حقّ با حقّ؛ سوّم: که مقابل سفر اوّل است، سفر از حقّ به سوی خلق است؛ و چهارم:‌ که از جهتی در مقابل سفر دوّم است، سفر در خلق است با حقّ.» (محقّق)]

[٢]ـ دیوان حافظ.