جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٢٠٩ - غزل ٢٦٩ هوس باد بهارم به سوى صحرا برد

غمِ عشقت چنان سپاه عقل را از من گرفت و به اسارت خود در آورد، كه ديگر توجّهى به خواسته خود و راهنماييهاى عقل نداشتم.

و چنان غمزه و هندوى زلف و كثرات عالم وجود، كه دو نوع از تجلّياتت مى‌باشند، (با پرده بردارى از حقيقت خود) مرا رهزنى نمودند و توجّه مرا از ظاهر عالم بشرى خود و مظاهر عالم گرفتند، كه ديگر جز تو را نمى دانستم و جز بوى عطر جمال و كمالت را از مظاهر استشمام نمى كردم؛ كه:

٢٠٤٣

«وَأَنْتَ الَّذى لا إِلهَ غَيْرُكَ، تَعَرَّفْتَ لِكُلِّ شَىْ‌ءٍ، فَما جَهِلَكَ شَىْ‌ءٍ، وَأَنْتَ الَّذى تَعَرَّفْتَ إِلَىَّ فى كُلِّ شَىْ‌ءٍ، فَرَأَيْتُكَ ظاهِراً فى كُلِّ شَىْ‌ءٍ، وَأَنْتَ الظّاهِرُ لِكُلِّ شَىْ‌ءٍ.»

[١]: (و تويى كه معبودى جز تو نيست، خود را به هر چيز شناساندى و لذا هيچ چيزى به تو جاهل نيست، و تويى كه خود را در هر چيزى به من شناساندى، تا اينكه تو را آشكارا در هر چيز ديدم، و تويى كه براى هر چيزى آشكار و پيدا هستى.)

امّا چه شد كه با آن همه بى‌اعتناييهاى دوست، بدين مشاهده نائل گشتم؟

علّت، همان سرشكهايى بود كه در روزگار هجران از غم عشقش از ديده فرو ريخته و به آن بار تعلّقات و حجابهاى ميان خود و دوست را مرتفع ساختم و در نتيجه، به درياى حقيقت راه يافتم. سنگ را، سيل توانَد به رَهِ دريا برد.

خواجه در بيت ختم غزل (با ذكر بلبل و طوطى و هَزار) باز از عظمت و بزرگى مشاهده خود سخن مى گويد و اظهار مى دارد: كجا مى توان جلوه مظاهر را با جلوه دلدار حقيقى مقايسه نمود.

[١] - اقبال الاعمال، ص ٣٥٠.