جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ١٣٣ - غزل ٢٥٨ نيست در شهر نگارى كه دل ما ببرد

لذا مى گويد:

هر چند اگر سالك با حيله ها و كوششها و اعمال خودسرانه به دنبال كمال رود، به جاى آب، سرابى به او نشان داده مى شود، ولى كمالى كه با تبعيّت از استاد كامل بدست مى آيد كجا، و آنچه خودسرانه انجام مى شود كجا؟! مَثَل آن، مانند سحر و عمل سامرى است؛ كه: «فَأَخْرَجَ لَهُمْ عِجْلًا جَسَداً لَهُ خُوارٌ، فَقالُوا: هذا إِلهُكُمْ وَ إِلهُ مُوسى‌ ...»[٢]: (پس سامرى پيكر گوساله اى صدادار، براى آنان درست كرد. آنگاه [سامرى و پيروانش‌] گفتند: اين معبود شما و موسى ٧ است ...) با معجزه و يد بيضاى موسى ٧ كه: «وَ اضْمُمْ يَدَكَ إِلى‌ جَناحِكَ، تَخْرُجْ بَيْضاءَ مِنْ غَيْرِ سُوءٍ آيَةً أُخْرى‌»[٣]: (و دستت را به گريبان خود فرو بر، تا دستى سپيد و رخشان، بى هيچ عيب، به عنوان معجزه ديگر بيرون آيد.) سحر و عمل سامرى كجا، و معجزه و يد بيضا كجا؟!

اى خواجه! واى سالك! آن چيزى كه تو را از ناراحتيهاى اين عالم مى رهاند، همانا جام شراب مشاهدات و ذكر و محبّت دوست است؛ كه:

١٩٣٦

«ذِكْرُ اللَّهِ دَوآءُ أَعْلالِ النُّفوُسِ.»

[٤]: (ياد خدا، دواى بيماريهاى روحى است.- نيز:

١٩٣٧

«ذِكْرُ اللَّهِ طارِدُ اللَّأْوآءِ

[١] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٥٧٢، ص ٤١٠.

[٢] - طه: ٨٧ و ٨٩.

[٣] - طه: ٢٢.

[٤] - غرر و درر موضوعى، باب ذكر اللَّه، ص ١٢٤.